Thị trường freelancer trong ngành quảng cáo đang bước vào giai đoạn cạnh tranh hơn bao giờ hết. Ngày càng nhiều nhân sự sáng tạo lựa chọn con đường làm việc độc lập nhờ tính linh hoạt và cơ hội tiếp cận đa dạng dự án. Song song đó, các đợt tái cấu trúc và cắt giảm nhân sự tại agency cũng khiến không ít người buộc phải chuyển sang freelance, dù có chuẩn bị trước hay không.
Theo dữ liệu mới từ Assemble, nền tảng kết nối với các CMO thuộc nhóm Fortune 500 và nhiều agency lớn, freelancer và contractor hiện chiếm từ 30% đến 70% nhân sự trong các đội marketing. Trước năm 2022, tỷ lệ này chỉ dao động quanh mức 10%, và freelancer chủ yếu được thuê để lấp đầy các nhu cầu ngắn hạn của doanh nghiệp.
Hiện nay, nhiều tập đoàn lớn như Delta Air Lines, MassMutual và Colgate-Palmolive đang xây dựng đội ngũ chuyên gia bên ngoài làm việc xuyên suốt nhiều quý liên tiếp. Điều này cho thấy freelancer không còn là phương án “chữa cháy” tạm thời, mà đang dần trở thành một phần quen thuộc và lâu dài trong cách doanh nghiệp vận hành marketing. Sự thay đổi này đồng thời làm mờ ranh giới giữa freelancer và nhân sự chính thức.
Trong bối cảnh đó, những ai lựa chọn con đường làm freelancer cần sẵn sàng cho một thị trường nhiều biến động và không ngừng thay đổi. Khi mức độ cạnh tranh ngày càng cao, chỉ giỏi chuyên môn thôi là chưa đủ. Bên cạnh năng lực nghề nghiệp, khả năng thích nghi linh hoạt, chủ động xây dựng mạng lưới quan hệ và định vị bản thân như một đối tác chiến lược là những yếu tố tạo nên khác biệt và quyết định sự phát triển bền vững.
Chủ động lên kế hoạch ứng phó cho một thị trường nhiều biến động
Thị trường quảng cáo đang bước vào giai đoạn nhiều bất định, buộc những người làm sáng tạo tự do phải tính toán thận trọng hơn về tài chính lẫn chiến lược nghề nghiệp nếu muốn duy trì sự ổn định dài hạn.
Ông Matt Sorrell, Giám đốc Sáng tạo và Cựu Creative Director tại Wieden+Kennedy, mô tả bối cảnh hiện tại một cách thẳng thắn khi cho rằng thị trường đang chậm lại và tạo cảm giác bất an. Nhận định này phần nào phản ánh tâm lý chung trong ngành, khi nhiều agency và tập đoàn quảng cáo lớn siết chặt chi tiêu, kéo theo ngân sách dự án và nhu cầu nhân sự liên tục thay đổi.
Ở góc nhìn dài hạn hơn, bà Zoe Scaman, Stratrgist và Nhà sáng lập Bodacious, dự báo đến năm 2026, khối lượng công việc trong ngành có thể tiếp tục thu hẹp. Theo bà, làn sóng cắt giảm nhân sự gần đây tại các công ty mẹ như Omnicom Group có thể mới chỉ là điểm khởi đầu cho một chu kỳ tái cấu trúc sâu hơn.
Trước thực tế này, bà Scaman cho rằng freelancer cần ưu tiên bài toán tài chính và thẳng thắn đánh giá liệu đây có phải thời điểm phù hợp để theo đuổi mô hình làm việc tự do hay không. Với những người ở giai đoạn đầu hoặc giữa sự nghiệp, bà nhận định không nhất thiết phải xem freelancer là lựa chọn dài hạn duy nhất. Thay vào đó, có thể linh hoạt chuyển đổi theo chu kỳ để cân bằng giữa trải nghiệm, thu nhập và mức độ an toàn nghề nghiệp.
Gợi ý được Scaman đưa ra là: “Làm freelancer trong một năm, sau đó quay lại làm toàn thời gian một năm, rồi tiếp tục trở lại freelance.” Cách tiếp cận này cho phép người làm nghề thử nghiệm và tích luỹ kinh nghiệm mà vẫn duy trì được một lớp đệm an toàn.
Dù vậy, thị trường cũng ghi nhận một số tín hiệu ổn định hơn. Bà Helen Kimber, Đồng sáng lập Creative Connections, cho biết các hợp đồng có thời hạn đang gia tăng khi agency chuyển dần sang mô hình làm việc theo dự án. Với những freelancer muốn có thêm sự chắc chắn nhưng chưa muốn quay lại full-time, đây có thể là phương án đáng cân nhắc trong bối cảnh thị trường vẫn còn nhiều biến động.
Mạng lưới quan hệ là “mạch sống” giúp duy trì cơ hội làm việc
Khi bước vào con đường làm việc tự do, nhiều người thường dồn sự chú ý vào hồ sơ năng lực, kỹ năng chuyên môn hay mức giá dịch vụ. Tuy nhiên, theo chia sẻ của Matt Sorrel, yếu tố thực sự quyết định việc có dự án hay không lại nằm ở một khía cạnh “mềm” hơn nhiều là mạng lưới quan hệ (networking).
Trong giai đoạn đầu làm freelancer, Sorrell xây dựng networking theo cách có hệ thống. Ông lập danh sách tất cả những người từng cộng tác, theo dõi họ đang làm việc ở đâu và đảm nhiệm vai trò gì. Từ quá trình đó, ông rút ra một nhận định quan trọng: “Mạng lưới quan hệ thường lớn hơn mỗi người tưởng tượng, và phần lớn công việc đến từ chính những kết nối đã có sẵn”.
Quan điểm này cũng được Zoe Scaman nhấn mạnh như một ưu tiêu ngay từ ngày đầu tiên trở thành freelancer. Theo bà, networking không phải hoạt động để thực hiện khi có thời gian rảnh, mà cần được xem là việc cấp thiết. Việc chủ động liên hệ với những người quen biết, miễn là họ có liên quan dù chỉ một phần đến sự nghiệp của mình, là điều cần thiết. Cảm giác ngại ngùng vì nghĩ rằng mình đang nhờ vả là điều dễ hiểu, nhưng trong giai đoạn này, sự hỗ trợ từ mạng lưới là yếu tố không thể thiếu.
Dù vậy, networking không đồng nghĩa với những buổi gặp gỡ cầu kỳ hay các bài đăng dài trên mạng xã hội. Helen Kimber cho rằng đôi khi cách tiếp cận hiệu quả lại rất đơn giản. Chỉ cần một tin nhắn ngắn gửi tới đồng nghiệp cũ để thông báo rằng mình đang sẵn sàng nhận dự án cũng có thể đủ để được nhớ đến đúng thời điểm.
“Đừng ngại nhắc mọi người,” Kimber nói. “Cơ hội thường xuất hiện khi đối tác sẵn sàng, không phải lúc người làm freelance đang cần nhất, và không có nỗ lực kết nối nào thực sự lãng phí.”
Định vị chuyên môn rõ ràng để nâng cao giá trị trên thị trường
Trong một thị trường freelance ngày càng đông đúc, việc cố gắng trở thành người làm được mọi thứ dễ khiến bản thân trở nên mờ nhạt. Theo các chuyên gia, điều quan trọng không nằm ở việc nhận càng nhiều đầu việc càng tốt, mà ở chỗ xác định rõ mình đang bán kỹ năng nào và định vị nó một cách khác biệt.
Matt Sorrell cho rằng cốt lõi của vấn đề nằm ở việc xây dựng thương hiệu cá nhân. Người làm freelance cần tự trả lời câu hỏi mình giỏi nhất ở điểm nào, bởi khi doanh nghiệp thuê freelancer, họ tìm đến một năng lực rất cụ thể chứ không phải một hồ sơ chung chung. Ông ví freelancer như một “linh kiện nhỏ nhưng đắt giá”, chỉ phát huy tối đa giá trị khi được đặt đúng vào hệ thống phù hợp, nghĩa là đúng người và đúng việc.
Ở góc độ chào dịch vụ, Zoe Scaman nhấn mạnh sự gọn gàng và tốc độ. Theo bà, thay vì cố gắng bao quát mọi thứ, hãy chọn ra hai hoặc ba thế mạnh nổi bật nhất và gói gọn chúng trong một bộ hồ sơ năng lực ngắn. “Dành một khoảng thời gian giới hạn để hoàn thiện rồi chủ động gửi đi là cách tiếp cận thực tế, giúp tránh rơi vào vòng lặp chỉnh sửa không hồi kết mà vẫn chưa thể ra mắt bản thuyết trình hoàn chỉnh”, bà chia sẻ.
Từ góc nhìn tuyển dụng, bà Carly Gerson tại Assemble chỉ ra một sai lầm phổ biến khi nhiều freelancer mở đầu bằng việc nhấn mạnh sự linh hoạt. Dù nghe có vẻ hấp dẫn, đây lại không phải ưu tiên hàng đầu của thương hiệu hay agency. Theo bà, họ không tìm kiếm một người làm tổng quát mà cần một chuyên gia giải quyết đúng vấn đề.
Gerson cho biết những freelancer phát triển nhanh nhất trên nền tảng của Assemble thường là những người chọn đúng hướng đi ngay từ đầu, có thể là một kênh cụ thể, một ngành cụ thể hoặc một nhóm khách hàng cụ thể. Với họ, mức độ chuyên môn hóa cao không hề giới hạn cơ hội, mà ngược lại trở thành lợi thế cạnh tranh rõ ràng trong một thị trường ngày càng khắt khe.
Vận hành công việc với tư duy của một doanh nghiệp nhỏ
Làm freelance không chỉ dừng lại ở việc cung cấp chuyên môn, mà còn là quá trình tự vận hành bản thân như một doanh nghiệp thực thụ. Matt Sorrell cho rằng freelancer nên hành xử như một doanh nghiệp nhỏ: “Không chỉ vì câu chuyện thuế má mà quan trọng hơn là ở tư duy quản trị và vận hành dài hạn.”
Tư duy đó bắt đầu từ việc kiểm soát chặt chẽ các yếu tố tài chính. Helen Kimber khuyến nghị freelancer nên xuất hóa đơn hai tuần một lần thay vì chờ đến cuối tháng, đồng thời chủ động đàm phán rút ngắn thời hạn thanh toán vốn thường kéo dài đến 60 ngày. Việc cải thiện tốc độ thu tiền giúp tạo ra lớp đệm an toàn cho dòng tiền.
Bên cạnh đó, Zoe Scaman nhấn mạnh: “Hai nền tảng tài chính không thể thỏa hiệp là quỹ tiết kiệm và bảo hiểm.” Theo bà, đây là những phần chuẩn bị bắt buộc, cần được thiết lập trước khi rủi ro xảy ra thay vì chờ đến lúc gặp biến cố mới bắt đầu xoay xở.
Tư duy như một doanh nghiệp nhỏ cũng đồng nghĩa với việc thiết lập nguyên tắc làm việc rõ ràng ngay từ đầu. Sorrell cho rằng freelancer cần giao tiếp minh bạch với khách hàng, đặt câu hỏi kỹ lưỡng về kỳ vọng và phạm vi công việc, đồng thời chủ động chia sẻ mình có thể mang lại giá trị gì, đâu là thế mạnh và đâu không phải chuyên môn cốt lõi.
Khi nhìn nhận bản thân như một đơn vị kinh doanh độc lập thay vì một cá nhân nhận việc, freelancer không chỉ bảo vệ được quyền lợi tài chính mà còn xây dựng được mối quan hệ hợp tác bền vững và chuyên nghiệp hơn với khách hàng.
Xây dựng cộng đồng vững vàng nhằm tạo điểm tựa khi thị trường biến động
Hành trình làm việc tự do thường gắn với cảm giác tự chủ và linh hoạt, nhưng đi kèm theo đó là mặt trái ít được nhắc đến như sự cô đơn và cú sốc khi phải thích nghi với một nhịp sống hoàn toàn mới. Bà Rebecca McClain, Chiến lược gia tự do và cựu CMO của Wieden+Kennedy, cho rằng việc xây dựng và nuôi dưỡng cộng đồng là yếu tố không thể xem nhẹ nếu muốn đi đường dài với freelance.
Theo McClain, cách bà duy trì mạng lưới không phức tạp mà dựa trên sự bền bỉ. “Mỗi ngày, tôi cố gắng làm một điều nhỏ để giúp người khác tạo thêm một kết nối mới. Cảm giác nhẹ nhõm khi rời môi trường toàn thời gian là có thật, nhưng đồng thời đó cũng là một thay đổi lớn và có thể khiến nhiều người chênh vênh,” bà chia sẻ. Trong những giai đoạn khó lường, chính những người xung quanh sẽ trở thành điểm tựa giúp vượt qua.
Khi thị trường trở nên chông chênh, việc quen biết những người hiểu rõ mình đang trải qua điều gì có thể trở thành tài sản giá trị nhất. Trong bối cảnh đó, cộng đồng không chỉ đơn thuần là nơi giao lưu, mà còn là nguồn động viên tinh thần và nguồn lực giúp freelancer đứng vững qua những chu kỳ biến động của ngành.
Như Quỳnh (Theo ADWEEK)
