Khi những nội dung nói rằng AI thay thế con người, mặc nhiên sẽ gây được sự chú ý nhưng chỉ là ngắn hạn. Hệ quả là, việc làm đó đánh đổi bằng uy tín dài hạn với chính những khách hàng và nhân viên mà bạn cần giữ chân. Đây là sai lầm nhìn nhận lớn nhất trong marketing cho AI hiện nay. Ngắn hạn, nó gây sự chú ý bởi sự hoang mang. Dài hạn, nó âm thầm kéo xấu hình ảnh thương hiệu của bạn.
Tóm tắt các điểm chính
Sẽ là có chút trào phúng trong thời AI chính là việc rao giảng "AI sẽ thay thế con người." Bài viết này trình bày tại sao và về lý do tại sao lối nhận định này đang phản tác dụng, và cách nhìn nhận AI đúng hơn.
Các lãnh đạo hàng đầu ngành AI liên tục dự đoán một loạt công việc sẽ biến mất, nhưng thực tế thị trường lao động lại đi ngược hoàn toàn với những dự đoán đó.
AI hiện tại đang có trí thông minh theo kiểu “biên giới lởm chởm” (Jagged Frontier): giỏi vượt trội ở một số việc, kém cỏi ở những việc khác, nên rất khó thay thế con người một cách trọn vẹn.
Nhận định "thay thế" trực tiếp gây phản cảm chính những người bạn đang bán hàng, vì nó không chỉ là cắt giảm chi phí mà là cắt giảm con người.
Giải pháp thay thế cho "thay thế" chính là "tăng cường" (enhancement): dữ liệu cho thấy tăng năng suất mang lại ROI cao hơn việc thay thế lao động.
1/ Các dự đoán "AI sẽ thay thế công việc" của các CEO công nghệ liên tục không đúng thực tế
Các công ty AI đang dùng nỗi sợ như một công cụ marketing, cụ thể là nỗi sợ bị thay thế. Bản thân ai cũng từng bị cuốn vào nỗi sợ đó. Bạn đã từng lo lắng sâu sắc về tương lai của mình khi các Model AI mới liên tục được cập nhật. Nghịch lý ở đây là các tin tức về “AI thông minh hơn con người” đã bắt đầu từ năm 2023 nhưng các mô hình vẫn tiếp tục ra phiên bản mới chỉ để chạy đua lẫn nhau? Vậy là hiện tại AI đang ở mức độ nào? Cùng điểm qua các dòng tin chính dưới đây
Tháng 1/2026, CEO Anthropic Dario Amodei dự đoán các công việc kỹ sư phần mềm sẽ biến mất trong vòng 6-12 tháng tới. Ông nói đại khái: “có lẽ chỉ còn 6 đến 12 tháng nữa là mô hình AI sẽ làm được phần lớn, thậm chí toàn bộ công việc mà kỹ sư phần mềm đang làm từ đầu đến cuối “. Thực tế thì sao? Nhu cầu tuyển dụng kỹ sư phần mềm hiện tại đang đạt mức cao kỷ lục. [1]
Tháng 9/2025, CEO OpenAI Sam Altman dự đoán các công việc chăm sóc khách hàng sẽ biến mất. Ông nói đại khái: “ông tin rằng nhiều công việc chăm sóc khách hàng qua điện thoại hoặc máy tính hiện nay, những người làm công việc đó sẽ mất việc, và AI sẽ làm tốt hơn”. Gần như ngay sau phát ngôn đó, tốc độ tuyển dụng ngành chăm sóc khách hàng lại bắt đầu tăng nhanh hơn cả thị trường lao động nói chung. [2]
Miễn là bạn còn thấy các công ty AI vẫn đang tuyển copywriter và chuyên viên SEO thì bạn hoàn toàn yên tâm :)).
Thời thế trước khi AI xuất hiện vốn đã đầy bất định chứ không phải cho tới bây giờ. Và nỗi sợ được khai thác để bán hàng. Đánh vào phản xạ chiến-hay-chạy nguyên thủy của con người là cách chắc chắn để thu hút sự chú ý. Và làn sóng sa thải đóng vai trò như một "đặc vụ hai mang" trong bối cảnh này: nó khiến các công ty hoạt động kém hiệu quả hoặc từng tuyển dụng quá đà trông có vẻ đang theo chiều hướng tốt hơn ("Nhìn xem, chúng tôi không cần nhiều người như trước vì chúng tôi hoạt động hiệu quả hơn nhờ AI"), đồng thời việc này tiếp theo sức nóng cho câu chuyện AI thay thế con người.
Nhưng các báo cáo thực tế tại các tập đoàn lớn cho thấy các đợt sa thải gần đây dùng AI để làm lý do để tẩy trắng hơn hơn là những gì công bố.
Báo cáo này cho biết, trong tháng 3 năm nay, hơn 160 công ty đã nộp hồ sơ sa thải hàng loạt, tổng cộng khoảng 28.300 lao động. Không một công ty nào chọn AI là lý do. Danh sách đó bao gồm cả Amazon và Goldman Sachs. [3]
Còn trong báo cáo này cho biết, trong suốt 33 tháng qua và không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy AI đang thay thế việc làm. Cách AI tác động lên thị trường lao động trông rất giống cách máy tính và internet từng thay đổi công việc trước đây. [4]
2/ Tại sao AI hiện tại chưa đủ khả năng thay thế con người?
Trí tuệ nhân tạo ở dạng hiện nay mang tính nghịch lý rất rõ: nó có thể làm một số việc tốt hơn con người, nhưng lại kém cỏi ở những việc khác đến mức không bằng cả một con tinh tinh.
Hiện tượng này được gọi là Jagged Frontier (siêu AI có thể giải toán cao cấp nhưng lại thất bại thảm hại khi làm những việc bình thường nhất). Nó dựa trên một nghiên cứu mà BCG và các nhà nghiên cứu Harvard thực hiện, thử nghiệm có đối chứng ngẫu nhiên trên 758 lao động tri thức, và phát hiện: AI được người dùng khai thác được bao nhiêu giá trị? Kết quả: hoàn thành nhiều hơn 12,2% khối lượng công việc, nhanh hơn 25,1%) và chỉ khi bạn thực sự hiểu AI giỏi ở đâu và dở ở đâu. [5]
Đó là lý do tại sao một số người không mấy mặn mà với AI, trong khi những người khác lại xem nó như một vị cứu tinh mới.
Trích dẫn từ nghiên cứu "Evaluating the Impact of AI on the Labor Market: Current State of Affairs" của Gimbel và cộng sự: hiện tại, các thước đo về mức độ tiếp xúc, tự động hóa, và tăng cường năng lực không cho thấy dấu hiệu nào liên quan đến thay đổi trong tỷ lệ việc làm hay thất nghiệp. [6]
Microsoft cũng đi đến kết luận tương tự. Trong báo cáo Work Trend Index Annual Report năm 2026, gã khổng lồ đứng sau Windows phát hiện khoảng 16% trong số 20.000 người dùng AI được khảo sát thuộc nhóm "Frontier Professionals" (chuyên gia tiên phong), tức nhóm người dùng AI thành thạo nhất trong bộ khảo sát, những người dùng agent để xử lý các quy trình làm việc nhiều bước. [7]
80% trong nhóm Frontier Professionals đó cho biết họ đang tạo ra những sản phẩm mà một năm trước họ không thể làm được, so với tỷ lệ chung chỉ 58%. Họ không chỉ dùng AI nhiều hơn, mà còn biết chính xác chế độ nào phù hợp với công việc nào. Họ có đủ khả năng phán đoán để điều hướng trên "biên giới lởm chởm" đó.
Mặc dù có một số tiến bộ mà chúng ta có thể thấy từ trí tuệ nhân tạo, nhưng chúng ta vẫn còn rất xa mới có thể thay thế con người.
Hãy hỏi những người tuyên bố AI thay thế con người có thực sự tin tưởng bất kỳ quy trình AI nào đủ để để nó chạy hoàn toàn tự động, không cần bảo trì hay kiểm soát chất lượng nào không?
Nhìn vào một công ty đã thử làm điều đó: Klarna từng công khai khoe AI của họ làm việc bằng 700 nhân viên, cắt giảm khoảng 40% nhân sự. Sau đó họ đảo ngược quyết định và tuyển lại người, sau khi CEO thừa nhận việc cắt giảm chi phí đã tạo ra "chất lượng thấp hơn" và khách hàng vẫn muốn có lựa chọn được nói chuyện với con người. [8]
3/ Việc tuyên bố "thay thế" đang phản cảm với chính khách hàng như thế nào?
Chọn định vị thay thế nghĩa là bạn đánh đổi uy tín dài hạn để lấy sự chú ý ngắn hạn.
Cách nhìn thay thế chỉ có thể hiệu quả nếu khách hàng (1) thực sự muốn sự thay thế đó và (2) nếu công nghệ đã đủ khả năng làm điều đó. Cả hai điều kiện đều không khớp với thực tế.
Vì sao lập luận "cắt giảm chi phí" dễ thuyết phục hơn "tăng năng suất," nhưng lại gây phản ứng dữ dội?
Khi thuyết trình lý do đầu tư AI, nói "cắt giảm chi phí" luôn dễ thuyết phục sếp hơn nói "tăng năng suất." Lý do đơn giản: cắt người, giảm lương thì tháng sau đã thấy ngay trên báo cáo tài chính. Còn "làm việc năng suất hơn" thì phải chờ rất lâu mới thấy kết quả rõ ràng, và phải chờ lâu hơn nữa mới thấy ảnh hưởng lên cả nền kinh tế. Máy tính và internet ngày xưa cũng y hệt vậy: mất hàng chục năm, lợi ích năng suất mới thực sự hiện rõ ra số liệu.
Tuy nhiên, vì “định vị thay thế” này đi xa hơn việc chỉ cắt giảm chi phí, nó là cắt giảm con người, nên nó trực tiếp gây phản ứng với chính những người mà bạn đang bán hàng cho:
Bản tin"AI-first" của Duolingo hứng chịu "làn sóng phản đối dữ dội" trên mạng xã hội và TikTok. CEO von Ahn thừa nhận ông "không ngờ phản ứng dữ dội đến vậy" và đã rút lại quan điểm, nhìn nhận lại AI như một "công cụ để tăng tốc," không phải để thay thế đối tác. [9]. Tổng hợp thêm các dữ liệu khác chúng ta có thêm các thông tin:
Khoảng 31% người lao động từng từ chối dùng công cụ AI tại nơi làm việc, phần lớn vì lo sợ mất việc.
Theo khảo sát của Pewresearch: 50% người trưởng thành tại Mỹ lo lắng về AI trong đời sống hằng ngày nhiều hơn là hào hứng, chỉ 10% hào hứng nhiều hơn lo lắng, tăng so với mức lo lắng 37% năm 2021.
71% người theo khảo sát sợ bị AI thay thế.
Một cuộc khảo sát 1.294 người lao động trí thức đánh giá rằng những người tuyên bố AI thay thế con người đều tạo ra nhiều sản phẩm kém chất lượng hơn.
Các khảo sát cũng cho thấy lãnh đạo doanh nghiệp thường hào hứng với AI hơn hẳn so với chính nhân viên đang sử dụng nó.
Tháng 4 vừa qua, ban lãnh đạo Uber từng tự hào khoe đã tiêu hết ngân sách token cả năm chỉ trong 4 tháng. Hôm nay, điều đó lại trở thành một gánh nặng lớn. Chi phí token vẫn đang tăng dù đang được trợ giá mạnh. Nhưng rồi nó sẽ chạm đến mức giá khiến nhân sự cấp thấp bắt đầu trông hấp dẫn trở lại. [10]
Rất có thể công việc cấp độ junior sẽ lợi thế hơn chi phí token để hoàn thành cùng một khối lượng công việc.
4/ Tình huống hiện tại đang diễn ra như nào?
Thay vì cố gắng thay thế con người, giải pháp là định hình việc dùng AI của bạn như " việc sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ" (enhancement). Đối lập với marketing dựa trên nỗi sợ chính là tiến bộ và trao quyền.
AI có thể đi theo hai hướng: bạn có thể dùng nó để giảm số lượng người, hoặc dùng nó để tăng sản lượng với cùng số lượng người đó. Và dữ liệu cho thấy lợi ích năng suất mang lại ROI cao hơn hẳn so với việc thay thế lao động.
Trong một nghiên cứu của National Bureau of Economic Research, các nhà nghiên cứu khảo sát 750 lãnh đạo doanh nghiệp về tác động của AI lên năng suất và thị trường lao động. Dù các công ty lớn hơn thường quan tâm nhiều hơn đến việc cắt giảm chi phí lao động (tức cắt giảm con người), ROI cao nhất lại đến từ việc tăng năng suất. [10]
Bài học rút ra từ câu chuyện này? Tận dụng tối đa những gì bạn đang làm hiệu quả hơn là sa thải người viết quảng cáo chỉ vì chỉ có những người đó mới có thể đánh giá được chất lượng của một bài viết hay.
Nguồn trích dẫn:
1. https://finance.yahoo.com/news/anthropic-ceo-predicts-ai-models-233113047.html
2. https://www.businessinsider.com/sam-altman-says-ai-will-speed-up-job-turnover-hit-service-roles-first-2025-9
3. https://www.wired.com/story/no-company-has-admitted-to-replacing-workers-with-ai-in-new-york/
4. https://budgetlab.yale.edu/research/evaluating-impact-ai-labor-market-current-state-affairs
5. https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=64700
6. https://budgetlab.yale.edu/research/evaluating-impact-ai-labor-market-current-state-affairs
7. https://www.microsoft.com/en-us/worklab/work-trend-index/agents-human-agency-and-the-opportunity-for-every-organization
8. https://www.cnbc.com/2025/05/14/klarna-ceo-says-ai-helped-company-shrink-workforce-by-40percent.html
9. https://www.ft.com/content/6fbafbb6-bafe-484c-9af9-f0ffb589b447
10. https://www.nber.org/system/files/working_papers/w34984/w34984.pdf
