Giờ tan ca, văn phòng như chia thành hai nửa: một bên thu dọn đồ đạc, chuẩn bị về nhà; bên kia vẫn miệt mài bên màn hình với những đầu việc chưa hoàn thành. Hình ảnh tưởng chừng quen thuộc ấy phản ánh rõ thực tế rằng, tăng ca (OT - Overtime) đã trở thành một phần không thể tách rời trong đời sống công sở. Đáng chú ý, không ai OT giống ai: người xem đó là trách nhiệm, người coi là thói quen, kẻ khác lại vì áp lực hay nỗi sợ bị đánh giá. Và chính từ những khác biệt ấy, có thể hình dung ra cả một “bản đồ OT” đa sắc thái của dân văn phòng hôm nay.
Muôn hình muôn vẻ của thực trạng "tăng ca chốn công sở"
Trong bức tranh công sở, vô số “phiên bản OT” đang diễn ra song song từng ngày. Có người tuyệt đối nói không với việc làm ngoài giờ. Họ tin rằng, 8 tiếng đã đủ dài, và rời khỏi văn phòng đúng giờ không phải là lười biếng, mà là biết tôn trọng ranh giới giữa công việc và cuộc sống. “Tôi luôn cố gắng làm hết việc trong giờ hành chính. 6 giờ là tắt máy, off hoàn toàn,” bạn T.H (Account Executive, 25 tuổi) chia sẻ.
Ngược lại, có những người chọn cách về nhà… rồi mới OT. Họ không muốn để lại hình ảnh “người cuối cùng trong văn phòng”, nhưng laptop vẫn mở sau bữa tối, ánh sáng màn hình vẫn phản chiếu trên gương mặt mệt mỏi lúc 10 giờ đêm. Với nhóm này, OT được bọc trong lớp vỏ “work-life balance” - nhưng thực chất là làm việc không dứt ra được.
Cũng có những người chỉ OT vào những mùa cao điểm, khi deadline chồng chất hoặc chiến dịch chạy nước rút. Họ xem OT như một “trạng thái tạm thời”, có thể bùng lên vài tuần rồi trở về nhịp bình thường. “Có những đợt làm đến 9h tối mấy ngày liên tiếp, nhưng bù lại, tuần sau được về sớm. Với tôi, đó là sự cân bằng kiểu dân agency,” bạn A.T (Marketing Executive, 24 tuổi) kể lại.
Trên thực tế, mỗi người đều có lý do riêng cho cách họ sử dụng thời gian. Nhưng nhìn rộng hơn, OT dường như đang phản ánh không chỉ khía cạnh khối lượng công việc, mà còn về văn hóa công sở và cách mỗi cá nhân hiểu (và thể hiện) giá trị của mình nơi làm việc.
Vì sao OT trở thành thói quen khó bỏ?
Không thể phủ nhận rằng khối lượng công việc là nguyên nhân rõ ràng nhất. Ở nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty quy mô nhỏ hoặc đang mở rộng, việc một người phải kiêm nhiệm nhiều vai trò không hiếm. Nhưng bên cạnh đó, yếu tố năng suất trong giờ hành chính cũng góp phần không nhỏ. Sự gián đoạn bởi cuộc họp, tin nhắn, hay những “cuộc trò chuyện nhanh” vô hình trung khiến nhiều nhân viên phải bù lại bằng thời gian ngoài giờ.
Một nguyên nhân khác đến từ tâm lý của người trẻ mới đi làm. “Mình sợ bị sếp nghĩ là chưa đủ cố gắng, nên thường nán lại làm thêm một chút, dù công việc có thể xử lý sáng mai,” bạn A.T, (Account Intern 21 tuổi) chia sẻ. Áp lực “phải chứng minh giá trị” khiến không ít nhân viên trẻ xem OT là cách để thể hiện tinh thần cống hiến, thay vì đánh giá lại quy trình làm việc hay năng suất cá nhân.
Văn hóa doanh nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng. Ở những công ty có văn hóa “ở lại đến khi sếp về”, việc tan ca đúng giờ trở thành điều ngần ngại. Ngược lại, trong các doanh nghiệp đề cao cân bằng cuộc sống, việc rời văn phòng lúc 6 giờ là hoàn toàn bình thường. Sự chênh lệch này cho thấy OT không chỉ là vấn đề thời gian, mà còn là sản phẩm của hệ giá trị mà môi trường làm việc tạo ra.
Ngoài ra, một số người OT đơn giản vì thói quen hoặc đặc điểm tính cách. Những người cầu toàn hoặc mắc chứng lo âu về công việc (work anxiety) thường cảm thấy khó rời bàn làm việc khi chưa hoàn thành hết nhiệm vụ, dù công việc đó không cấp thiết. Việc “chưa xong thì chưa yên tâm” khiến họ tự đẩy mình vào guồng quay không hồi kết, dần đánh mất ranh giới giữa làm việc và nghỉ ngơi.
Các chuyên gia dành lời khuyên nào cho dân công sở?
Để hạn chế tình trạng tăng ca quá mức và bảo vệ sức khỏe tinh thần, các chuyên gia khuyến nghị nhân viên nên thiết lập ranh giới làm việc rõ ràng. Ông Alan Deibel, Chuyên viên tư vấn tâm lý lâm sàng tại Grow Therapy, cho rằng: “Hãy bảo vệ thời gian của mình bằng cách kết thúc công việc đúng giờ và chỉ nhận tăng ca khi thật sự cần thiết.”
Cùng quan điểm, ông Michael Horrocks - cựu chuyên gia của Expert Market, nhấn mạnh rằng làm việc quá giờ không giúp tăng năng suất mà còn dẫn đến quá tải và kiệt sức, trong khi một nhân viên hạnh phúc mới là tài sản lớn nhất của doanh nghiệp.
Trên hết, mọi nỗ lực đều nhằm mục tiêu cân bằng. Tăng ca là điều đôi khi cần thiết, nhưng khi vượt ngưỡng chịu đựng sẽ phản tác dụng. Nhiều ý kiến cho rằng cần thay đổi tư duy: không nên tự hào vì “chôn thân” ở văn phòng, mà nên làm việc thông minh, hiệu quả trong giờ làm để có thời gian phục hồi. Hy vọng các doanh nghiệp sẽ ngày càng quan tâm đến nhu cầu nghỉ ngơi của nhân viên, còn mỗi người lao động hãy mạnh dạn thiết lập ranh giới cá nhân; bởi trong cuộc chạy đua sự nghiệp, sức khỏe và cân bằng cuộc sống mới là “đích đến” bền vững cho cả cá nhân lẫn tổ chức.
Nhã Vy
Subscribe Newsletter của Advertising Vietnam để theo dõi nhiều tin tức hấp dẫn về ngành quảng cáo.
