Trong nhiều thập kỷ, bảng giá giấy là hình ảnh quen thuộc trong mọi cửa hàng tạp hóa. Thế nhưng, một cuộc chuyển mình âm thầm nhưng mạnh mẽ đang diễn ra: bảng giá điện tử (electronic shelf labels) - những màn hình kỹ thuật số có thể cập nhật từ xa theo thời gian thực - đang được triển khai trên quy mô lớn tại các chuỗi bán lẻ hàng đầu nước Mỹ và nhiều quốc gia khác.
Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là “số hóa bảng giá.” Đằng sau nó là cả một hệ thống hạ tầng công nghệ có khả năng tác động đến cách doanh nghiệp định giá, quản lý tồn kho, tối ưu vận hành và thậm chí thay đổi hành vi mua sắm của người tiêu dùng. Tuy nhiên, cùng với tiềm năng đó cũng xuất hiện những tranh luận xoay quanh khả năng các chuỗi bán lẻ sẽ áp dụng mô hình “định giá linh hoạt,” khiến giá hàng thiết yếu biến động theo thời gian hay nhu cầu - một "kịch bản" có thể tác động sâu rộng đến hàng triệu hộ gia đình.
Bảng giá giấy dần “lùi bước” trước công nghệ
Những tấm bảng giá điện tử giờ đây không còn là công nghệ thử nghiệm. Chúng đã xuất hiện tại Whole Foods, Amazon Fresh và Kroger, đồng thời được triển khai tại nhiều chuỗi bán lẻ ở Canada, châu Âu và châu Á. Theo Grand View Research, thị trường toàn cầu của sản phẩm này được định giá khoảng 1,85 tỷ USD vào năm 2024 và dự kiến tăng trưởng lên mức 7,54 tỷ USD vào năm 2033 - một mức tăng cho thấy tốc độ mở rộng đáng kể. Ông Cullen Hendrix, chuyên gia tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, nhận định đây là ngành “sẽ duy trì tốc độ tăng trưởng hai chữ số trong nhiều năm tới.”
Walmart - nhà bán lẻ lớn nhất nước Mỹ cũng đã công bố kế hoạch triển khai bảng giá điện tử tại 2.300 cửa hàng vào năm 2026. Nhờ công nghệ mới, nhân viên có thể cập nhật giá thông qua ứng dụng di động, rút ngắn thời gian thay đổi giá từ 2 ngày xuống còn vài phút. Sự lan rộng nhanh chóng này phản ánh một thực tế: bảng giá điện tử không chỉ giúp tiết kiệm chi phí nhân công mà còn mở ra khả năng điều chỉnh giá theo thời gian thực, điều mà bảng giá giấy khó thể thực hiện được.
Định giá linh hoạt: Nâng cấp vận hành hay rủi ro cho người tiêu dùng?
Chính khả năng cập nhật giá tức thì đã làm dấy lên những ý kiến trái chiều. Một số nhà lập pháp Mỹ cảnh báo rằng bảng giá điện tử có thể trở thành công cụ giúp các chuỗi bán lẻ chuyển sang mô hình “định giá linh hoạt” (dynamic pricing). Đây là mô hình mà giá hàng hóa có thể thay đổi tùy theo thời gian trong ngày, điều kiện thời tiết hoặc các yếu tố tạm thời, tương tự cách các hãng hàng không và ứng dụng gọi xe điều chỉnh giá theo nhu cầu.
Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren và cựu Thượng nghị sĩ Bob Casey đã nêu rõ lo ngại này trong thư gửi hệ thống bán lẻ Kroger (8/2024): bảng giá điện tử có thể cho phép các chuỗi bán lẻ điều chỉnh giá hàng thiết yếu theo biến động thị trường để tối đa hóa lợi nhuận. Điều này, theo họ, có thể khiến người tiêu dùng phải trả giá cao hơn vào những thời điểm nhu cầu tăng, chẳng hạn như giờ cao điểm hoặc ngày nắng nóng.
Kroger lập tức phản hồi rằng họ “không và chưa từng áp dụng giá tăng đột biến.” Doanh nghiệp cho biết hệ thống bảng giá điện tử chủ yếu giúp họ quản lý tồn kho hiệu quả hơn, qua đó xác định cơ hội giảm giá cho những mặt hàng dễ hư hỏng hoặc cần bán nhanh - một giải pháp vừa giảm chi phí lưu kho vừa hạn chế lãng phí.
Các nghiên cứu độc lập cũng củng cố quan điểm này. Theo Trường Quản lý Rady - Đại học California, San Diego (cập nhật tháng 12/2023), định giá linh hoạt có thể giúp giảm lãng phí thực phẩm tới 21%. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng cho thấy các chuỗi siêu thị đang áp dụng “surge pricing” (giá tăng đột biến) trên thực tế.
Ông Ioannis Stamatopoulos - Phó Giáo sư tại Đại học Texas tại Austin cho rằng việc tăng giá đột ngột để kiếm thêm lợi nhuận ngắn hạn là “chưa hợp lý” trong ngành bán lẻ thực phẩm: “Mục tiêu của họ là giữ chân khách hàng. Không ai muốn đánh mất lòng tin của người tiêu dùng chỉ để tăng thêm vài xu cho một hộp kem vào ngày nóng.”
Tương lai của bảng giá điện tử: Tiềm năng song hành cùng trách nhiệm
Bảng giá điện tử rõ ràng đang mang lại nhiều lợi ích vận hành đáng kể: tiết kiệm thời gian, giảm chi phí nhân lực, quản lý giá linh hoạt cũng như hỗ trợ giảm lãng phí thực phẩm. Nhưng đồng thời, sự xuất hiện của chúng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về tính minh bạch và các cơ chế giám sát để đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng.
Trong bối cảnh công nghệ ngày càng len sâu vào mọi ngóc ngách của hoạt động bán lẻ, bảng giá điện tử có thể trở thành “cánh tay nối dài” của các hệ thống quản lý hiện đại hoặc ngược lại, nếu thiếu kiểm soát, có thể làm gia tăng sự bất bình đẳng trong việc tiếp cận hàng hóa thiết yếu. Tương lai của bảng giá điện tử vì thế không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn là bài toán cân bằng giữa hiệu quả vận hành và niềm tin của người tiêu dùng.
Nhã Vy (Theo CNBC)
Subscribe Newsletter của Advertising Vietnam để theo dõi nhiều tin tức hấp dẫn về ngành quảng cáo.
