Trong hai năm qua, AI gần như đã trở thành một chủ đề không thể thiếu trong các cuộc họp chiến lược của doanh nghiệp. Từ AI tạo sinh, chatbot, AI Agent đến tự động hóa, các nhà lãnh đạo liên tục đặt câu hỏi về cách ứng dụng công nghệ này để nâng cao năng suất, cải thiện hoạt động và tạo lợi thế cạnh tranh.
Nhưng trước khi hỏi AI có thể làm được gì, lãnh đạo cần trả lời một câu hỏi căn bản hơn: Doanh nghiệp đang muốn giải quyết vấn đề gì? Bởi khi chưa xác định rõ vấn đề, doanh nghiệp cũng chưa biết mình thực sự cần giải pháp nào.
Tuy nhiên, trên thực tế, các tổ chức rất dễ bị cuốn theo một công nghệ mới trước khi thống nhất được vấn đề kinh doanh mà họ thực sự muốn giải quyết. AI cũng không nằm ngoài xu hướng này.
Từ điện toán đám mây đến AI: Một bài học cũ trong bối cảnh mới
Năm 2011, tôi từng tham gia nhiều cuộc họp về một công nghệ mà khi đó không nhiều lãnh đạo doanh nghiệp thực sự hiểu, nhưng chẳng bao lâu sau đã trở thành một phần quan trọng trong hoạt động của họ: điện toán đám mây.
Các kỹ sư khi đó tập trung vào những khái niệm như hypervisor, lớp ảo hóa hay khả năng tận dụng máy chủ. Về mặt kỹ thuật, họ không sai. Nhưng đó không phải điều các CEO thực sự muốn biết.
Điều họ quan tâm là: công nghệ này có thể giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn, mở rộng hoạt động hiệu quả hơn và phản ứng nhanh hơn trước những thay đổi của thị trường hay không.
Khi cuộc trò chuyện chuyển từ “Công nghệ này hoạt động như thế nào?” sang “Công nghệ này có thể giúp doanh nghiệp làm được gì?”, giá trị của nó trở nên rõ ràng hơn.
Điện toán đám mây khi đó không còn chỉ là câu chuyện về hạ tầng công nghệ, mà trở thành câu chuyện về cách doanh nghiệp vận hành và tăng trưởng.
AI hôm nay cũng đang đứng trước một bước ngoặt tương tự.
Nhiều lãnh đạo được khuyến nghị không nên bắt đầu bằng câu hỏi “Chiến lược AI của chúng ta là gì?”, mà trước hết cần xác định doanh nghiệp thực sự đang muốn giải quyết vấn đề gì. Đây là điểm khởi đầu đúng. Nhưng đó mới chỉ là câu hỏi đầu tiên.
Câu hỏi thứ hai, và có thể quyết định chiến lược đó có thành công hay không, là: Làm thế nào để những người có vai trò quyết định đến thành công của doanh nghiệp cùng hiểu, tin tưởng và đồng hành?
Niềm tin mới là bài kiểm tra thực sự
AI không còn đơn thuần là câu chuyện về công nghệ, mà đã trở thành câu chuyện về năng lực lãnh đạo.
Nhân viên muốn biết AI sẽ thay đổi công việc và vai trò của họ như thế nào, và liệu AI có thực sự giúp họ làm việc hiệu quả hơn hay không. Khách hàng quan tâm đến chất lượng dịch vụ và quyền riêng tư. Nhà đầu tư muốn biết khoản đầu tư cho AI hôm nay sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh như thế nào trong tương lai. Cơ quan quản lý cần sự đảm bảo rằng đổi mới công nghệ đi cùng với quản lý và kiểm soát phù hợp. Trong khi đó, hội đồng quản trị muốn biết AI thực sự là một ưu tiên chiến lược hay chỉ là một xu hướng tốn kém khác.
Cùng một quyết định có thể tạo ra những phản ứng hoàn toàn khác nhau, tùy thuộc vào người tiếp nhận. Và sự khác biệt này hiếm khi nằm ở vấn đề kỹ thuật. Nó thường nằm ở cách doanh nghiệp giải thích và dẫn dắt sự thay đổi.
Trên thực tế, quá trình chuyển đổi sang AI hiếm khi bị cản trở bởi bản thân công nghệ. Nó thường đình trệ khi nhân viên không hiểu mục đích của sự thay đổi, không tin tưởng vào định hướng của doanh nghiệp hoặc không nhìn thấy chính những người lãnh đạo thay đổi cách họ làm việc và hành xử.
Nghiên cứu của McKinsey về chuyển đổi tổ chức trong nhiều năm cũng cho thấy thành công gắn chặt với khả năng CEO truyền tải một thông điệp đủ thuyết phục về lý do phải thay đổi, lãnh đạo duy trì sự tham gia rõ ràng trong suốt quá trình và nhân viên hiểu được vai trò của mình trong sự thay đổi đó.
Đây là phần mà nhiều kế hoạch AI vẫn đang đánh giá thấp.
Một mô hình có thể rất mạnh. Vấn đề kinh doanh có thể hoàn toàn hợp lý. Nhưng nếu nhân viên không hiểu tại sao tổ chức phải thay đổi, họ sẽ tự lấp đầy những khoảng trống thông tin bằng cách diễn giải của riêng mình. Khi đó, doanh nghiệp không còn hoàn toàn kiểm soát được câu chuyện về AI của chính mình.
Và đây cũng chính là lúc vai trò của truyền thông cần được nhìn nhận khác đi.
Truyền thông cần tham gia trước khi doanh nghiệp công bố chiến lược AI
Trong nhiều chương trình chuyển đổi trước đây, truyền thông thường chỉ được đưa vào ở giai đoạn cuối. Ban lãnh đạo đã phê duyệt chiến lược, đội ngũ công nghệ đã lựa chọn giải pháp, quá trình triển khai bắt đầu, rồi mới đến câu hỏi: CEO sẽ công bố thế nào, tổ chức trao đổi với nhân viên ra sao hay truyền thông với báo chí như thế nào.
Với AI, cách tiếp cận này có thể đã quá muộn.
Giá trị của tư vấn truyền thông ngày nay nằm ở việc tham gia từ sớm: trước khi thông báo được đưa ra, trước khi thông điệp được định hình và trước khi những vấn đề trong nội bộ trở thành vấn đề bên ngoài.
Điều này không có nghĩa truyền thông phải khiến AI “nghe hay hơn”. Ngược lại, vai trò của truyền thông là giúp chiến lược rõ ràng và thuyết phục hơn.
Một cố vấn truyền thông tốt cần có khả năng “kiểm chứng” cách doanh nghiệp đang kể câu chuyện của mình trước khi đưa ra công chúng. Doanh nghiệp thực sự đang giải quyết một vấn đề kinh doanh, hay chỉ đang phản ứng trước áp lực của thị trường? Có thể giải thích giá trị của AI bằng những cách đơn giản, dễ hiểu, thay vì dùng những thuật ngữ kỹ thuật khó hiểu? Doanh nghiệp đã thẳng thắn nhìn nhận những đánh đổi đi kèm với quyết định này chưa? Và quan trọng nhất, nhân viên, khách hàng, nhà đầu tư và cơ quan quản lý có thực sự hiểu vì sao sự thay đổi này quan trọng với họ hay không?
Những câu hỏi như vậy đôi khi có thể giúp nhận ra một chiến lược chưa đủ vững chắc nhanh hơn nhiều so với việc bổ sung thêm một slide về năng lực của mô hình AI.
Đây cũng là lúc truyền thông cần tham gia sâu hơn vào quá trình ra quyết định. Không phải để “đánh bóng” câu chuyện, không chỉ để xây dựng thông điệp, và càng không phải là một bước cuối cùng trước khi triển khai.
Giá trị của truyền thông nằm ở khả năng giúp CEO và hội đồng quản trị phân biệt đâu là tín hiệu, đâu là nhiễu, trước khi cả tổ chức được yêu cầu bước vào một sự thay đổi lớn.
Ba câu hỏi CEO nên đặt ra trước khoản đầu tư AI tiếp theo
Trước khi phê duyệt một sáng kiến AI mới, ban lãnh đạo có thể bắt đầu bằng một bài kiểm tra đơn giản:
Thứ nhất, chúng ta đã thực sự hiểu rõ vấn đề cần giải quyết, hay đang cố tìm một vấn đề phù hợp với giải pháp có sẵn?
Thứ hai, các thành viên trong ban lãnh đạo có thể cùng giải thích vấn đề và giá trị mà AI mang lại theo một cách thống nhất hay không?
Thứ ba, nhân viên, khách hàng, nhà đầu tư và cơ quan quản lý có hiểu vì sao doanh nghiệp cần thực hiện thay đổi này hay không?
Nếu bất kỳ câu trả lời nào vẫn chưa rõ ràng, đầu tư thêm vào công nghệ có lẽ chưa phải là cách giải quyết vấn đề.
Nếu bỏ chữ “AI”, chiến lược còn đứng vững?
Trong mọi giai đoạn công nghệ phát triển, doanh nghiệp luôn có xu hướng tập trung vào giải pháp trước. Nhưng lịch sử cho thấy những doanh nghiệp thành công thường làm ngược lại: họ bắt đầu bằng việc xác định rõ vấn đề cần giải quyết, đồng thời đảm bảo những người liên quan hiểu vì sao vấn đề đó quan trọng.
Vì vậy, có một câu hỏi mà mọi CEO và hội đồng quản trị nên tự hỏi trước khi bước tiếp:
Nếu ngày mai bỏ chữ “AI” khỏi chiến lược, liệu vấn đề kinh doanh mà doanh nghiệp muốn giải quyết có còn đứng vững?
Nếu câu trả lời là không, có lẽ doanh nghiệp chưa thực sự có một chiến lược AI.
Họ chỉ đang có một câu chuyện về công nghệ và cố tìm một vấn đề kinh doanh để áp dụng nó.
Bài viết của ông Lars Voedisch, Founder & CEO tại PRecious Communications
