Chỉ trong vòng vài năm, AI đã chuyển từ một công nghệ mang tính thử nghiệm thành công cụ hiện diện trong hầu hết các bộ phận của doanh nghiệp. Từ viết nội dung, phân tích dữ liệu, lập kế hoạch truyền thông cho đến chăm sóc khách hàng, ngày càng nhiều tác vụ có thể được hoàn thành chỉ trong vài phút thay vì nhiều giờ làm việc như trước. Sự phát triển nhanh chóng này cũng kéo theo một câu hỏi lớn đối với thị trường lao động: AI đang thay thế con người hay đang định nghĩa lại cách con người làm việc?
Nỗi lo về việc mất việc làm không phải là điều mới xuất hiện cùng AI. Trong lịch sử, mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều đi kèm những dự báo về sự biến mất của hàng loạt ngành nghề. Tuy nhiên, thực tế cho thấy công nghệ thường không xóa bỏ hoàn toàn một công việc, mà thay đổi những hoạt động cấu thành nên công việc đó. Điều này đặc biệt đúng trong các lĩnh vực đòi hỏi tư duy chiến lược, sáng tạo và khả năng thấu hiểu con người, nơi giá trị tạo ra không chỉ nằm ở việc xử lý thông tin mà còn ở cách diễn giải và ứng dụng thông tin đó.
Điều AI đang thay thế là tác vụ, không phải toàn bộ vai trò nghề nghiệp
Sự bùng nổ của AI tạo sinh khiến nhiều người có cảm giác rằng các công việc trong lĩnh vực tri thức đang đứng trước nguy cơ bị thay thế hàng loạt. Tuy nhiên, khi nhìn sâu vào cách các tổ chức đang ứng dụng AI, có thể thấy phần lớn giá trị mà công nghệ này mang lại nằm ở khả năng tự động hóa những công việc mang tính kỹ thuật và lặp lại.
Trong môi trường doanh nghiệp, rất nhiều hoạt động hằng ngày thực chất chỉ là các bước xử lý thông tin. Chẳng hạn, tổng hợp dữ liệu từ nhiều nguồn, viết báo cáo sơ bộ, tìm kiếm thông tin, phân loại tài liệu, xây dựng bản nháp đầu tiên cho một chiến dịch truyền thông hay tạo ra nhiều phiên bản nội dung khác nhau. Đây đều là những nhiệm vụ mà AI có thể thực hiện với tốc độ và chi phí thấp hơn con người.
Điều đó không đồng nghĩa với việc những vị trí liên quan sẽ biến mất. Một chuyên viên marketing không chỉ có nhiệm vụ sản xuất nội dung. Một nhà chiến lược thương hiệu không chỉ tổng hợp dữ liệu nghiên cứu. Tương tự, một nhà báo không đơn thuần là người sắp xếp thông tin thành bài viết. Bản chất của những công việc này nằm ở khả năng xác định điều gì thực sự quan trọng giữa hàng loạt dữ kiện, từ đó đưa ra góc nhìn có ý nghĩa đối với doanh nghiệp hoặc công chúng.
Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng các cuộc tranh luận về việc AI thay thế việc làm đôi khi đang đặt quá nhiều sự chú ý vào phần dễ đo lường nhất của công việc: tốc độ và hiệu suất xử lý. Trong khi đó, những yếu tố khó định lượng hơn như khả năng đánh giá bối cảnh, đưa ra quyết định hay dự đoán phản ứng của con người lại ít được nhắc đến, dù đây mới là những thành phần tạo nên giá trị cốt lõi của nhiều nghề nghiệp.
Ở góc độ doanh nghiệp, AI đang làm thay đổi cấu trúc công việc hơn là xóa bỏ công việc. Những nhân sự từng dành phần lớn thời gian cho các tác vụ mang tính vận hành có thể chuyển sang những nhiệm vụ có giá trị cao hơn như phân tích, tư duy chiến lược hoặc quản lý quan hệ khách hàng. Điều này khiến yêu cầu đối với người lao động thay đổi, nhưng không nhất thiết khiến họ trở nên dư thừa.
Khi dữ liệu không còn là lợi thế duy nhất
Một trong những lý do khiến AI tạo ra nhiều kỳ vọng là khả năng tiếp cận và xử lý lượng thông tin khổng lồ trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, khi công nghệ trở nên phổ biến và dễ tiếp cận, dữ liệu và tốc độ xử lý dữ liệu sẽ dần trở thành yếu tố mang tính phổ thông thay vì lợi thế cạnh tranh bền vững.
Trong ngành marketing và quảng cáo, điều này thể hiện khá rõ. Các nền tảng AI hiện nay đều có thể tạo ra nội dung, đề xuất ý tưởng chiến dịch, phân tích hành vi khách hàng hoặc xây dựng kế hoạch truyền thông ở mức cơ bản. Nếu mọi doanh nghiệp đều tiếp cận được cùng một nguồn công nghệ, yếu tố tạo ra khác biệt sẽ không còn nằm ở việc ai có công cụ tốt hơn, mà là ai biết sử dụng công cụ đó để tạo ra những góc nhìn có giá trị hơn.
Thách thức của truyền thông thương hiệu chưa bao giờ chỉ là truyền tải thông tin. Điều khó khăn hơn là xác định thông tin nào cần được ưu tiên, câu chuyện nào đáng được kể và cách kể nào có khả năng tạo ra sự đồng cảm từ người tiêu dùng. Đây là quá trình đòi hỏi sự thấu hiểu về văn hóa, tâm lý xã hội và bối cảnh thị trường , vốn là những yếu tố thường thay đổi liên tục và khó được chuẩn hóa thành dữ liệu.
Thực tế cho thấy người tiêu dùng hiếm khi ghi nhớ một thương hiệu chỉ vì thương hiệu đó cung cấp nhiều thông tin hơn. Điều khiến họ nhớ đến một chiến dịch thường là cách thương hiệu diễn giải thông tin theo một góc nhìn bất ngờ, gần gũi hoặc có ý nghĩa với cuộc sống của họ. Đây là khoảng cách giữa việc sở hữu dữ liệu và khả năng tạo ra ý nghĩa từ dữ liệu.
Khi AI ngày càng thành thạo trong việc tổng hợp kiến thức, khả năng diễn giải và đặt dữ liệu vào đúng ngữ cảnh có thể trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng hơn bao giờ hết. Doanh nghiệp không chỉ cần những người biết khai thác AI, mà còn cần những người biết đặt câu hỏi đúng, nhận diện tín hiệu quan trọng giữa vô số dữ liệu và biến những phát hiện đó thành hành động kinh doanh cụ thể.
Tương lai thuộc về mô hình cộng tác giữa AI và con người
Nhiều dự báo về AI thường đặt công nghệ và con người ở hai phía đối lập. Tuy nhiên, thực tế triển khai tại các doanh nghiệp cho thấy mô hình hiệu quả nhất hiện nay lại là sự kết hợp giữa năng lực tính toán của AI và khả năng phán đoán của con người.
AI có thể rút ngắn đáng kể thời gian thực hiện những công việc mang tính nền tảng. Một nhóm marketing có thể hoàn thành nghiên cứu sơ bộ nhanh hơn. Một agency có thể tạo ra nhiều phương án sáng tạo hơn trong cùng một khoảng thời gian. Một bộ phận chăm sóc khách hàng có thể xử lý khối lượng yêu cầu lớn hơn mà không cần tăng nhân sự tương ứng. Những lợi ích này chủ yếu đến từ việc công nghệ giúp giảm bớt khối lượng công việc mang tính cơ học.
Tuy nhiên, quyết định cuối cùng về chiến lược thương hiệu, định vị sản phẩm hay cách phản ứng trước những thay đổi của thị trường vẫn phụ thuộc vào con người. Trong những tình huống liên quan đến cảm xúc, văn hóa hoặc các vấn đề xã hội nhạy cảm, khả năng đánh giá hệ quả và cân nhắc nhiều yếu tố cùng lúc vẫn là thế mạnh của con người hơn là thuật toán.
Điều này cũng đồng nghĩa với việc các kỹ năng được thị trường đánh giá cao trong tương lai có thể thay đổi. Nếu trước đây doanh nghiệp tìm kiếm những người có khả năng xử lý khối lượng công việc lớn, thì trong kỷ nguyên AI, những phẩm chất như tư duy phản biện, khả năng ra quyết định, năng lực sáng tạo và sự thấu hiểu con người có thể trở thành yếu tố tạo nên khác biệt.
Thay vì cạnh tranh với AI ở những nhiệm vụ mà công nghệ thực hiện tốt hơn, người lao động và doanh nghiệp đang đứng trước cơ hội tái định nghĩa giá trị của mình. AI có thể đảm nhận phần lớn các bước thực thi, nhưng việc xác định mục tiêu, đưa ra định hướng và đánh giá ý nghĩa của kết quả vẫn là những trách nhiệm mang tính con người.
Kết luận
Sự xuất hiện của AI đang làm thay đổi cách công việc được thực hiện, nhưng không nhất thiết làm mất đi nhu cầu đối với con người. Điều công nghệ thay thế trước hết là những tác vụ có thể được chuẩn hóa và tự động hóa, trong khi những hoạt động liên quan đến tư duy chiến lược, khả năng diễn giải và sự thấu hiểu con người vẫn giữ vai trò trung tâm.
Khi AI ngày càng phổ biến, lợi thế cạnh tranh không còn đến từ việc ai xử lý thông tin nhanh hơn, mà đến từ việc ai hiểu được ý nghĩa của thông tin đó và biến nó thành giá trị cho doanh nghiệp cũng như khách hàng.
Nhã Vy
