Tháng 1 năm 2026 đánh dấu một cột mốc lịch sử trong ngành công nghệ: Apple - công ty từng tự hào về triết lý "làm mọi thứ trong nhà" và kiểm soát tuyệt đối từ phần cứng đến phần mềm, đã chính thức thừa nhận họ cần Google để xây dựng nền tảng trí tuệ nhân tạo cho tương lai. Thông cáo chung của hai công ty không chỉ là một thương vụ hợp tác đơn thuần, mà là lời thú nhận rõ ràng rằng trong cuộc đua AI, ngay cả những đế chế công nghệ hùng mạnh nhất cũng không thể độc hành. Câu hỏi đặt ra không phải là "tại sao họ hợp tác?", mà là "điều này tiết lộ gì về bản chất thực sự của cuộc cách mạng AI đang diễn ra?"
Thỏa thuận dựa trên đánh giá chiến lược
Ngày 12 tháng 1 năm 2026, Apple đã công bố thỏa thuận hợp tác quan trọng với Google trong việc sử dụng công nghệ Gemini AI cho các sản phẩm của mình, đặc biệt là Siri. Siri, ra đời vào năm 2011 và từng được kỳ vọng là biểu tượng của tương lai trong công nghệ trợ lý ảo, giờ đây đã phải đối mặt với sự cạnh tranh mạnh mẽ từ các công nghệ AI tiên tiến khác. Mặc dù Siri là một trong những trợ lý ảo đầu tiên, nhưng khi đối mặt với những sản phẩm như ChatGPT của OpenAI và Google Gemini, Siri vẫn gặp khó khăn trong việc cung cấp các phản hồi linh hoạt và đáp ứng ngữ cảnh một cách chính xác, dẫn đến sự thất vọng của người dùng.
Trong bối cảnh đó, Apple đã thực hiện một đánh giá chiến lược về các đối tác tiềm năng trong lĩnh vực AI generative. Theo Bloomberg, Apple đã xem xét OpenAI, Anthropic, và cuối cùng chọn Google Gemini. Anthropic không được chọn do chi phí cao, trong khi OpenAI, dù có mối quan hệ hợp tác với Apple, không đủ mạnh để trở thành đối tác nền tảng chính. Quyết định này cho thấy Apple không chỉ tìm kiếm một công cụ AI bổ sung, mà là một nền tảng có khả năng phát triển lâu dài để xây dựng hệ sinh thái AI của mình.
Điều đáng chú ý là cách Apple diễn đạt trong thông cáo chính thức: họ nhận định công nghệ của Google là "the most capable foundation" (nền tảng có năng lực nhất). Điều này không chỉ là lời khen xã giao mà là sự thừa nhận rằng sau nhiều năm đầu tư vào AI, Apple vẫn chưa phát triển một mô hình ngôn ngữ lớn có thể cạnh tranh trực tiếp với Gemini của Google. Đây là một bước chuyển quan trọng, nhất là khi trước đó Apple từng dẫn đầu trong lĩnh vực trợ lý ảo với Siri, nhưng giờ đây họ phải hợp tác với đối thủ lâu năm để tiếp tục phát triển công nghệ AI.
Để hiểu tại sao Apple lại hợp tác với Google, cần phải xem xét ba yếu tố quan trọng trong việc phát triển công nghệ AI:
- Dữ liệu (Data): Google có một lợi thế đáng kể về dữ liệu nhờ vào các dịch vụ như Search, YouTube, Gmail, Maps, Android và nhiều dịch vụ khác. Google đã thu thập và xử lý dữ liệu ngôn ngữ tự nhiên trong suốt hơn hai thập kỷ. Trong khi đó, Apple mặc dù cũng sở hữu dữ liệu từ Siri và các dịch vụ khác, nhưng khối lượng và sự đa dạng của dữ liệu không thể so sánh được với Google.
- Hạ tầng tính toán (Compute Infrastructure): Việc huấn luyện các mô hình AI quy mô lớn đòi hỏi một hệ thống hạ tầng tính toán mạnh mẽ, với hàng nghìn GPU hoạt động liên tục trong một thời gian dài. Google đã xây dựng hạ tầng này từ lâu với Google Cloud và TPU (Tensor Processing Units) tự thiết kế. Mặc dù Apple có tiềm lực tài chính, nhưng họ không có kinh nghiệm vận hành các trung tâm dữ liệu ở quy mô này.
- Kinh nghiệm huấn luyện quy mô lớn (Experience at Scale): Google sở hữu đội ngũ đã phát triển các mô hình AI như BERT, Transformer (nền tảng của các mô hình ngôn ngữ lớn hiện đại), LaMDA, PaLM và Gemini. Họ có kinh nghiệm xử lý các vấn đề kỹ thuật phức tạp khi huấn luyện các mô hình với hàng nghìn tỷ tham số. Apple, mặc dù có đội ngũ kỹ sư tài năng, nhưng thiếu kinh nghiệm thực tế trong việc huấn luyện mô hình AI quy mô lớn.
Đây là những yếu tố quan trọng lý giải tại sao một công ty như Apple, dù có tiềm lực tài chính mạnh mẽ, vẫn chọn hợp tác với Google. Không phải vì thiếu nguồn lực tài chính, mà vì việc tự phát triển các công nghệ này từ đầu sẽ đòi hỏi thời gian và kinh nghiệm mà Apple chưa có.
Thỏa thuận tỷ đô: Thời gian quý hơn tiền bạc
Theo các nguồn tin từ TechCrunch và Bloomberg, thỏa thuận có giá trị khoảng một tỷ đô la mỗi năm. Một số nhà phân tích như Gene Munster từ Deepwater Asset Management cũng ước tính con số thực tế có thể lên tới năm tỷ đô la khi tính cả các khoản chi phí bổ sung. Nhưng dù là một tỷ hay năm tỷ, đối với Apple - công ty có dòng tiền mặt hàng trăm tỷ đô la - đây không phải là vấn đề về tiền bạc, mà là vấn đề về thời gian và khả năng cạnh tranh.
Apple có thể tiếp tục đổ thêm hàng chục tỷ đô la vào nghiên cứu AI nội bộ, thuê thêm hàng nghìn kỹ sư, xây dựng thêm các trung tâm dữ liệu khổng lồ. Nhưng thời gian là thứ họ không có. Mỗi quý trôi qua mà Siri vẫn tụt hậu so với ChatGPT hay Gemini là một quý Apple mất đi lòng tin của người dùng, đặc biệt là thế hệ trẻ - những người đang dần coi AI như một tiện ích thiết yếu không kém gì camera hay kết nối internet.
Một yếu tố quan trọng trong thỏa thuận giữa Apple và Google là cách thức Apple sử dụng Google Gemini để huấn luyện các Apple Foundation Models của riêng mình, thay vì triển khai trực tiếp Gemini trên thiết bị của người dùng. Điều này thể hiện một sự khác biệt quan trọng: Apple có thể giữ quyền kiểm soát dữ liệu người dùng và kiến trúc hệ thống thông qua Apple Intelligence và Private Cloud Compute, đồng thời tận dụng hạ tầng tính toán mạnh mẽ của Google để huấn luyện các mô hình AI mà không cần phải tự xây dựng từ đầu.
Chiến lược này cho phép Apple "thuê" năng lực tính toán và kiến thức từ Google, sau đó sử dụng những mô hình đã được huấn luyện này trong hệ sinh thái của mình. Nhờ đó, Apple có thể ra mắt phiên bản Siri cải tiến vào mùa xuân năm 2026, chỉ vài tháng sau khi thỏa thuận được ký kết, thay vì phải mất thêm từ 3 đến 5 năm nếu phát triển hoàn toàn từ đầu.
Điều này phản ánh một xu hướng lớn hơn trong ngành công nghệ: AI đang trở thành nền tảng cơ bản, tương tự như điện hay internet. Không phải mọi công ty đều cần tự xây dựng cơ sở hạ tầng từ đầu. Thay vào đó, họ có thể tận dụng sức mạnh của các chuyên gia trong lĩnh vực đó để tiết kiệm thời gian và tập trung vào những gì mình làm tốt nhất, như thiết kế sản phẩm, tối ưu hóa trải nghiệm người dùng, và bảo vệ quyền riêng tư.
Google: Người chiến thắng với nhiều lớp lợi ích
Nếu Apple là bên phải thừa nhận sự yếu kém, thì Google chính là người chiến thắng rõ ràng nhất trong thỏa thuận này. Và chiến thắng của Google không chỉ dừng ở con số một tỷ đô la mỗi năm.
Lợi ích tầng 1: Củng cố vị thế "nhà cung cấp AI nền tảng"
Thỏa thuận giữa Apple và Google có thể giúp Google trở thành nhà cung cấp AI nền tảng cho hàng trăm triệu thiết bị cao cấp trên toàn cầu. Điều này mang lại lợi thế chiến lược lớn hơn nhiều so với doanh thu trực tiếp, vì vị thế này không chỉ đơn thuần là về doanh thu bán hàng, mà còn về ảnh hưởng lâu dài trong ngành công nghệ AI.
Trong bối cảnh hiện nay, khi có quá nhiều mô hình AI mới ra đời hàng tuần từ các công ty như OpenAI, Anthropic, Meta và các đối thủ Trung Quốc như DeepSeek, việc được Apple xác nhận là mô hình AI ưu việt sẽ tạo ra một lợi thế cạnh tranh đáng kể.
Đây là một sự tương đồng với Microsoft Windows trong những năm 1990, khi nó trở thành hệ điều hành chuẩn cho PC. Một khi bạn trở thành nền tảng mặc định, các nhà phát triển, doanh nghiệp và người dùng sẽ tự động hướng về bạn. Đây là mục tiêu mà Google đang hướng tới: xây dựng một vị thế dẫn đầu trong ngành AI, tương tự như những gì đã từng xảy ra trong lĩnh vực hệ điều hành.
Lợi ích tầng 2: Dữ liệu từ hàng trăm triệu người dùng cao cấp
Google giành được quyền phân phối Gemini AI tới hơn 2 tỷ thiết bị Apple đang hoạt động trên toàn cầu, mặc dù việc này sẽ diễn ra gián tiếp thông qua việc Apple tùy chỉnh và đóng gói Gemini theo cách của riêng mình. Tuy vậy, khi hàng trăm triệu người dùng iPhone tương tác với một hệ thống AI được xây dựng dựa trên công nghệ của Google, điều này sẽ tạo ra hiệu ứng mạng lưới mạnh mẽ, giúp Google củng cố vị thế của mình trong lĩnh vực AI.
Trong thế giới AI, dữ liệu đóng vai trò then chốt. Mô hình AI càng có nhiều người dùng tương tác, nó sẽ học hỏi và cải tiến liên tục. Người dùng iPhone không chỉ là những người tiêu dùng thông thường; họ thuộc nhóm có thu nhập cao, sử dụng công nghệ nhiều và có xu hướng chi tiêu cho các dịch vụ cao cấp. Đây là một nhóm khách hàng “quý giá” mà nhiều công ty công nghệ đều muốn tiếp cận, bởi họ có khả năng đóng góp vào việc cải thiện và phát triển các mô hình AI.
Lợi ích tầng 3: Chiếm ưu thế trong cuộc đua nhận thức thương hiệu
Trong hai năm qua, OpenAI với ChatGPT đã nhanh chóng trở thành biểu tượng của AI trong tâm trí công chúng. Mặc dù Google là công ty tiên phong trong nghiên cứu AI, với những đột phá như Transformer architecture (nền tảng của các mô hình ngôn ngữ lớn hiện đại), họ lại gặp phải một thách thức trong việc xây dựng nhận thức thương hiệu về AI.
Việc trở thành đối tác AI chính thức của Apple mang lại cho Google một cơ hội để khôi phục vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực AI, khẳng định rằng công nghệ của họ, chứ không phải OpenAI, mới là nền tảng đáng tin cậy để hỗ trợ các sản phẩm của một trong những công ty lớn nhất thế giới. Đây là một thông điệp chiến lược mạnh mẽ, không thể được tạo ra thông qua quảng cáo, mà chỉ có thể có được thông qua sự công nhận từ một thương hiệu có uy tín toàn cầu như Apple.
Lợi ích tầng 4: Vượt lên vị trí số 1 về vốn hóa thị trường
Trong tuần công bố thỏa thuận giữa Apple và Google, vốn hóa thị trường của Google đã lần đầu tiên vượt qua 4 nghìn tỷ đô la, vượt qua Apple lần đầu tiên kể từ năm 2019. Sự thay đổi này phản ánh sự đánh giá tích cực từ thị trường, với việc các nhà đầu tư "bỏ phiếu bằng tiền" và xác nhận sự thắng lợi của Google trong thỏa thuận hợp tác này.
Bài học đắt giá về định giá và vị thế
Mỗi thỏa thuận lớn đều có những người thắng và người thua. Trong trường hợp này, những công ty bị ảnh hưởng nhiều nhất có thể là OpenAI và Anthropic, hai công ty tiên phong trong lĩnh vực AI, nhưng đã không tận dụng được cơ hội quan trọng này để trở thành đối tác chiến lược trong thỏa thuận với Apple.
Anthropic: định giá quá cao, vụt mất cơ hội
Theo Bloomberg, Anthropic đã bị loại khỏi danh sách các đối tác tiềm năng của Apple do "chi phí quá cao". Đây là một ví dụ về chiến lược định giá và tầm quan trọng của việc đánh giá đúng giá trị chiến lược. Mặc dù Claude, mô hình AI của Anthropic, được đánh giá cao về chất lượng và tính an toàn, công ty này đã kỳ vọng vào việc có thể định giá cao hơn so với các đối tác khác. Tuy nhiên, Anthropic đã không đánh giá đúng giá trị chiến lược của việc trở thành đối tác của Apple, vì thỏa thuận với Apple không chỉ mang lại lợi ích tài chính ngay lập tức mà còn mở ra cơ hội tiếp cận hàng trăm triệu người dùng và trở thành một phần của hệ sinh thái công nghệ toàn cầu. Google đã nhận ra điều này, trong khi Anthropic không tận dụng cơ hội để điều chỉnh mức giá phù hợp với lợi ích chiến lược lâu dài.
Sự thất bại của Anthropic cũng phản ánh một thách thức lớn hơn đối với các công ty AI startup: Dù có công nghệ mạnh mẽ, họ vẫn ở trong vị thế yếu khi đàm phán với các gã khổng lồ công nghệ. Các công ty startup cần vốn để duy trì hoạt động, nhưng nếu yêu cầu mức giá quá cao, họ có thể mất cơ hội hợp tác; nếu đồng ý mức giá thấp, họ sẽ thiếu đòn bẩy đàm phán. Đây là một tình huống khó khăn mà Anthropic đã không thể điều hướng hiệu quả.
OpenAI: Người dẫn đầu về nhận thức nhưng thua về chiến lược dài hạn
Tuy OpenAI có ChatGPT, sản phẩm AI được xem là phổ biến nhất thế giới hiện nay, công ty này không được Apple chọn làm đối tác nền tảng. Mặc dù vẫn duy trì một số mối quan hệ hợp tác với Apple cho vài tính năng cụ thể, nhưng việc không được chọn để huấn luyện Apple Foundation Models là một dấu hiệu rõ ràng về chiến lược dài hạn của Apple trong lĩnh vực AI.
Có ba yếu tố có thể giải thích quyết định này:
- Mối quan hệ chặt chẽ với Microsoft: OpenAI đã nhận được khoản đầu tư lớn từ Microsoft, điều này khiến Apple, với tư cách là đối thủ lâu năm của Microsoft, có thể không muốn phụ thuộc vào công ty của đối thủ.
- Thiếu hạ tầng đám mây (cloud) độc lập: OpenAI hiện đang sử dụng Azure của Microsoft làm hạ tầng đám mây cho các mô hình của mình. Apple, với tầm nhìn về khả năng tự chủ hạ tầng, có thể tìm kiếm một đối tác có hệ thống đám mây độc lập để đảm bảo tính linh hoạt và bảo mật lâu dài.
- Khả năng tích hợp và tính năng multimodal của Gemini: Mặc dù mô hình GPT của OpenAI rất mạnh, nhưng theo Google, Gemini có khả năng xử lý đa phương thức (text, image, video, audio) tốt hơn và dễ dàng tích hợp vào các dịch vụ đa dạng. Đây là một yếu tố quan trọng mà Apple cần cho tầm nhìn dài hạn của mình.
Sự thất bại (tương đối) của OpenAI trong thương vụ này cũng gợi lên một câu hỏi lớn hơn: Liệu các công ty AI độc lập có thể duy trì sự độc lập lâu dài, hay sẽ phụ thuộc vào các gã khổng lồ công nghệ? OpenAI hiện đang trở thành "công ty con thực tế" của Microsoft, trong khi Anthropic nhận đầu tư từ Google và Amazon, và DeepMind là một phần của Google. Các công ty AI tại Trung Quốc cũng phụ thuộc vào các tập đoàn lớn như Alibaba, Tencent và Baidu.
Có thể thấy, cuộc chơi trong lĩnh vực AI đang ngày càng trở thành sân chơi của những công ty có tiềm lực tài chính mạnh mẽ và hạ tầng quy mô lớn, thay vì những công ty chỉ có ý tưởng sáng tạo.
Bóng ma của chống độc quyền
Dù thỏa thuận giữa Apple và Google trong lĩnh vực AI mang lại nhiều lợi ích chiến lược, nhưng không phải không có những vấn đề pháp lý đáng chú ý. Một yếu tố quan trọng cần xem xét là áp lực pháp lý mà cả hai công ty đang phải đối mặt, đặc biệt là trong bối cảnh lịch sử các vụ kiện chống độc quyền của Google.
Trong hơn một thập kỷ qua, Google đã trả cho Apple hơn 20 tỷ đô la mỗi năm để giữ vị trí công cụ tìm kiếm mặc định trên Safari. Tuy nhiên, vào tháng 8 năm 2024, Thẩm phán Amit Mehta của Tòa án Quận Columbia đã phán quyết rằng thỏa thuận này vi phạm luật chống độc quyền của Mỹ. Phán quyết này đã đặt ra yêu cầu rằng Google không thể tiếp tục ký kết các thỏa thuận độc quyền dài hạn và các thỏa thuận này cần phải có khả năng chấm dứt trong vòng một năm để đảm bảo tính cạnh tranh.
Chỉ một tháng sau phán quyết này, Apple và Google lại tiếp tục ký một thỏa thuận mới trong lĩnh vực AI, dù thỏa thuận này được cho là "non-exclusive" (không độc quyền), Apple vẫn giữ quyền hợp tác với các đối tác khác như OpenAI cho một số tính năng. Tuy nhiên, thực tế, Google Gemini đã trở thành nền tảng huấn luyện chính cho Apple Foundation Models. Đây là một thỏa thuận dài hạn trị giá hàng tỷ đô la, và khả năng các đối thủ khác có thể thâm nhập vào hệ sinh thái Apple là rất thấp. Vì vậy, mặc dù thỏa thuận không phải độc quyền về mặt pháp lý, nó thực chất là một dạng "exclusive de facto" (độc quyền trên thực tế).
Mối quan hệ giữa Apple và Google ngày càng trở nên phụ thuộc lẫn nhau. Google không chỉ là công cụ tìm kiếm mặc định, mà giờ đây còn là nhà cung cấp AI nền tảng cho Apple, trong khi Apple đóng vai trò là kênh phân phối khổng lồ giúp Google mở rộng quy mô toàn cầu. Mối quan hệ cộng sinh này, mặc dù mang lại lợi ích cho cả hai bên, nhưng cũng tạo ra một rào cản gia nhập lớn đối với các đối thủ khác muốn cạnh tranh. Ví dụ, Anthropic, mặc dù có công nghệ mạnh, nhưng đã bị loại vì "phí quá cao". OpenAI, mặc dù dẫn đầu về nhận thức thương hiệu, cũng không được chọn làm đối tác chính.
Câu hỏi đặt ra là liệu thỏa thuận này có tạo ra một thị trường AI khép kín, trong đó các công ty AI độc lập sẽ gặp khó khăn khi cạnh tranh với hai ông lớn. Các cơ quan quản lý tại Mỹ, EU và các quốc gia khác sẽ theo dõi những khía cạnh như:
- Thời hạn hợp đồng: Liệu thỏa thuận "multi-year" có vi phạm yêu cầu tối đa một năm của phán quyết Mehta?
- Tính độc quyền thực tế: Liệu Apple có thực sự sử dụng các đối tác khác hay thỏa thuận chỉ là cách để tránh cáo buộc độc quyền?
- Chia sẻ dữ liệu: Liệu dữ liệu người dùng Apple có được chia sẻ với Google và có tạo ra lợi thế cạnh tranh không công bằng?
- Tác động đến cạnh tranh: Liệu thỏa thuận này có ngăn cản các công ty AI khác tiếp cận thị trường?
Với lịch sử kiện tụng chống độc quyền của Google, đặc biệt là các khoản phạt lớn từ EU, khả năng thỏa thuận AI này sẽ bị điều tra trong tương lai là khá cao.
Rủi ro chiến lược: Khi phụ thuộc vào đối thủ
Chiến lược của Apple trong việc "thuê" công nghệ AI từ Google thay vì tự phát triển có thể mang lại nhiều lợi ích ngắn hạn, nhưng cũng tiềm ẩn những rủi ro dài hạn nghiêm trọng mà công ty cần phải xem xét kỹ lưỡng.
Đầu tiên, việc phụ thuộc vào Google cho nền tảng AI có thể khiến Apple mất quyền kiểm soát công nghệ cốt lõi của mình. Nếu một ngày nào đó, Google quyết định thay đổi các điều khoản hợp đồng, chẳng hạn như tăng giá từ 1 tỷ đô la lên 5 hoặc 10 tỷ đô la mỗi năm, yêu cầu quyền truy cập vào nhiều dữ liệu hơn, hay phát triển công nghệ mới mà không chia sẻ với Apple, Apple sẽ phải đối mặt với những thách thức lớn. Chi phí chuyển đổi sang một đối tác khác hoặc phát triển công nghệ riêng sẽ rất cao, và Apple sẽ phải mất nhiều năm để bắt kịp.
Thứ hai, việc dựa vào Google có thể khiến Apple mất lợi thế cạnh tranh trong việc phát triển AI. Apple nổi bật với khả năng tích hợp chặt chẽ giữa phần cứng và phần mềm để tạo ra trải nghiệm người dùng vượt trội. Tuy nhiên, nếu nền tảng AI của Apple dựa vào Google, trong khi các đối thủ khác như Samsung cũng có thể sử dụng Gemini, thì câu hỏi đặt ra là lợi thế cạnh tranh của Apple sẽ ở đâu. Apple sẽ phải chứng minh rằng khả năng kiểm soát cách AI được tích hợp vào iOS và các ứng dụng, cũng như bảo vệ dữ liệu người dùng, vẫn đủ để duy trì sự khác biệt. Tuy nhiên, nếu nền tảng AI của Apple và các đối thủ đều tương tự nhau, điều này sẽ khiến câu hỏi về mức giá cao hơn của iPhone càng trở nên quan trọng hơn.
Thứ ba, Apple giờ đây phụ thuộc vào lộ trình phát triển của Google. Nếu Google quyết định thay đổi hướng đi trong phát triển AI hoặc nếu một đối thủ mới nổi lên với công nghệ vượt trội, Apple sẽ không còn quyền kiểm soát lộ trình công nghệ của mình. Điều này làm tăng rủi ro lâu dài đối với Apple.
Nhận thức được những rủi ro này, Apple đã xây dựng một số biện pháp phòng ngừa. Thỏa thuận với Google được ký kết dưới hình thức "non-exclusive", cho phép Apple hợp tác với các đối tác khác như OpenAI và Anthropic cho một số tính năng. Apple cũng tiếp tục phát triển AI nội bộ, đầu tư hàng tỷ đô la vào nghiên cứu và huấn luyện các mô hình riêng, đồng thời duy trì kiểm soát dữ liệu và cách thức triển khai thông qua Private Cloud Compute.
Mặc dù vậy, sự phụ thuộc vào Google vẫn là một điểm yếu chiến lược mà Apple sẽ cần phải quản lý trong 5-10 năm tới. Đây có lẽ là cái giá phải trả cho việc "đến muộn" trong cuộc đua AI, một cuộc đua mà những công ty lớn và tài chính vững mạnh như Google đã đi trước.
Tương lai: Một thế giới AI chia rẽ hay hợp nhất?
Thỏa thuận giữa Apple và Google đặt ra câu hỏi về tương lai của ngành công nghệ AI: liệu chúng ta sẽ tiến tới một thế giới AI hợp nhất, nơi các công ty cùng nhau xây dựng các nền tảng chung, hay một thế giới AI chia rẽ, với mỗi công ty phát triển hệ sinh thái riêng biệt?
Hiện tại, ngành công nghệ đang phát triển theo mô hình "liên minh chiến lược phức tạp", trong đó các công ty lớn hợp tác và cạnh tranh cùng lúc. Ví dụ, Apple hợp tác với Google Gemini cho nền tảng chính, OpenAI ChatGPT cho tính năng bổ sung và tiếp tục phát triển AI riêng; Samsung kết hợp sử dụng Google Gemini, phát triển Bixby riêng và hợp tác với Anthropic; Microsoft đầu tư vào OpenAI, phát triển Copilot và Azure AI platform; Google cung cấp Gemini cho cả Apple và Samsung, và tiếp tục phát triển cho Android và Google Cloud AI; Meta phát triển Llama open-source và tích hợp vào các nền tảng như Facebook, Instagram, và WhatsApp.
Điều này tạo ra một bức tranh phức tạp trong ngành AI, nơi ranh giới giữa đối tác và đối thủ trở nên mờ nhạt. Google vừa là đối tác AI của Apple, vừa là đối thủ cạnh tranh trực tiếp trên thị trường smartphone với dòng Pixel. Apple hợp tác với Google, sử dụng ChatGPT và phát triển AI riêng, trong khi Samsung vừa cạnh tranh với Apple và Google, vừa phải dựa vào Android của Google và có thể sử dụng Gemini. Microsoft đầu tư 13 tỷ đô la vào OpenAI, nhưng cũng phát triển AI riêng và cạnh tranh với Google Cloud.
- Kịch bản 1 - Oligopoly AI (3-5 công ty lớn thống trị): Trong kịch bản này, chỉ 3-5 công ty lớn có đủ nguồn lực để phát triển và duy trì các mô hình AI tiên tiến, ví dụ: Google (Gemini), OpenAI/Microsoft (GPT), Anthropic (Claude) nếu tồn tại, Meta (Llama) với chiến lược open-source và có thể là một công ty Trung Quốc như DeepSeek hoặc Alibaba. Các công ty nhỏ hơn sẽ phải "thuê" công nghệ từ những công ty này.
- Kịch bản 2 - Dân Chủ Hóa Qua Mã Nguồn Mở (Democratization Through Open Source): Trong kịch bản này, các mô hình open-source như Llama của Meta, Mistral, hoặc các mô hình từ cộng đồng sẽ trở nên đủ mạnh để các công ty có thể tự lưu trữ và điều chỉnh cho nhu cầu riêng mà không cần phụ thuộc vào các ông lớn.
- Kịch bản 3 - Mở Cửa Do Pháp Luật (Regulation-Forced Openness): Trong kịch bản này, các cơ quan quản lý sẽ yêu cầu các công ty AI lớn phải chia sẻ mô hình, cung cấp API với giá hợp lý và công khai dữ liệu huấn luyện để đảm bảo cạnh tranh. Điều này sẽ tạo ra một thị trường AI cạnh tranh hơn nhưng có thể làm chậm đổi mới công nghệ.
Kịch bản có khả năng xảy ra cao nhất có thể là sự kết hợp của Kịch bản 1 (Oligopoly) và Kịch bản 3 (Regulation), với 3-5 công ty lớn thống trị AI frontier, trong khi các công ty nhỏ hơn sẽ phải "thuê" công nghệ từ các gã khổng lồ hoặc sử dụng mô hình open-source. Các cơ quan quản lý sẽ can thiệp để đảm bảo mức độ cạnh tranh tối thiểu, tạo ra một hệ thống hai tầng trong ngành AI.
Bài học cho các công ty khác
Từ thỏa thuận giữa Apple và Google, các công ty công nghệ có thể rút ra những bài học chiến lược quan trọng. Một trong những bài học lớn nhất là tốc độ triển khai quan trọng hơn việc kiểm soát tuyệt đối. Apple, vốn nổi tiếng với văn hóa "làm mọi thứ trong nhà" trong suốt 40 năm qua, đã phải thừa nhận rằng trong lĩnh vực AI, việc đến muộn có thể khiến một công ty mất lòng tin của người dùng và thị phần khó lấy lại. Điều này cho thấy rằng nếu một công ty không có năng lực cốt lõi trong một lĩnh vực mới nhưng quan trọng, việc hợp tác với đối tác mạnh nhất và triển khai nhanh chóng sẽ là lựa chọn sáng suốt hơn là cố gắng xây dựng từ đầu và đến muộn.
Một bài học khác là định giá đúng có thể quan trọng hơn công nghệ tốt. Mặc dù Anthropic có công nghệ chất lượng cao và OpenAI dẫn đầu về nhận thức thương hiệu, nhưng cả hai đều không được chọn làm đối tác chính của Apple. Google, với công nghệ đủ tốt và mức giá hợp lý, đã giành chiến thắng. Đây là một minh chứng cho thấy trong thị trường đang hình thành, việc chiếm được vị trí nền tảng có thể quan trọng hơn nhiều so với lợi nhuận ngắn hạn. Những ví dụ như Netflix với streaming hay Amazon với cloud đã chứng minh rằng việc chiếm lĩnh một thị trường có tầm quan trọng chiến lược có thể mang lại lợi ích lâu dài vượt qua lợi nhuận ban đầu.
Thêm vào đó, AI đang trở thành hạ tầng nền tảng, không còn là một yếu tố cạnh tranh độc quyền. Apple đã nhận ra rằng AI không thể là điểm khác biệt độc quyền nữa, nó đang trở thành tiện ích cơ bản như điện hay internet. Cạnh tranh sẽ không còn tập trung vào việc sở hữu công nghệ AI mà là vào cách công ty sử dụng AI để tạo ra trải nghiệm người dùng độc đáo. Vì vậy, thay vì cố gắng sở hữu tất cả các phần của công nghệ, các công ty nên tập trung vào những lĩnh vực mà họ có thể tạo ra giá trị độc đáo, còn lại có thể hợp tác với các chuyên gia trong từng phần công nghệ.
Cuối cùng, chiến lược đa dạng hóa rủi ro nhà cung cấp là rất quan trọng. Trong khi Samsung đang áp dụng chiến lược multi-vendor (sử dụng nhiều nhà cung cấp), Apple mặc dù tập trung vào Google vẫn giữ mối quan hệ với OpenAI và tiếp tục phát triển AI nội bộ. Điều này cho thấy rằng trong những lĩnh vực chiến lược, không nên phụ thuộc 100% vào một nhà cung cấp duy nhất, dù họ có mạnh đến đâu. Việc luôn có plan B và plan C là cần thiết để giảm thiểu rủi ro.
Một bài học nữa là quyền riêng tư và kiểm soát dữ liệu vẫn là lợi thế cạnh tranh. Apple tiếp tục kiểm soát dữ liệu người dùng và cách triển khai AI thông qua Private Cloud Compute, điều mà Samsung gặp khó khăn hơn vì họ phụ thuộc nhiều vào Google. Đây là minh chứng cho thấy, ngay cả khi outsourcing công nghệ, các công ty vẫn cần kiểm soát dữ liệu và mối quan hệ với khách hàng để giữ vững giá trị trong kỷ nguyên AI.
Tại Việt Nam, nhóm công ty công nghệ cũng có thể rút ra một lớp bài học riêng từ câu chuyện Apple–Google: trong kỷ nguyên AI, lợi thế cạnh tranh ngày càng ít nằm ở việc “tự sở hữu toàn bộ mô hình”, mà nằm ở cách thiết kế sản phẩm và vận hành hệ sinh thái quanh AI.
Với các nền tảng như VNG/Zalo, FPT, VNPT, Cốc Cốc (và cả các nền tảng tài chính số có DNA công nghệ như Viettel Money), cùng các sàn và siêu ứng dụng như Shopee, Tiki, Grab, hoặc các doanh nghiệp SaaS nội địa, bài toán thực tế thường là chọn đúng “lớp” để đầu tư: có thể thuê/đặt mua năng lực mô hình và hạ tầng ở tầng sâu để đi nhanh, nhưng phải giữ quyền kiểm soát ở các lớp tạo giá trị khác biệt - dữ liệu nghiệp vụ hợp pháp, trải nghiệm người dùng, kênh phân phối, khả năng tích hợp vào quy trình, và năng lực triển khai an toàn. Đồng thời, việc chuẩn bị chiến lược đa nguồn (multi-vendor) và chuẩn hoá kiến trúc tích hợp sẽ quyết định khả năng “đổi nhà cung cấp” khi công nghệ, giá, hoặc quy định thay đổi - một năng lực có tính phòng thủ nhưng ngày càng trở thành điều kiện để tăng trưởng bền vững.
Ý Nhi
Subscribe Newsletter của Advertising Vietnam để theo dõi nhiều tin tức hấp dẫn về ngành quảng cáo.
