Trong những năm gần đây, sữa có nguồn gốc thực vật đang dần trở thành lựa chọn thay thế sữa bò của nhiều người tiêu dùng. Xu hướng này không chỉ đến từ nhu cầu ăn uống lành mạnh, mà còn bởi những lo ngại về môi trường. Tuy nhiên, mức giá cao hơn đáng kể so với sữa truyền thống vẫn là rào cản lớn nhất khiến nhiều người cân nhắc khi mua sắm.
Yếu tố nào khiến sữa thực vật ngày càng được ưa chuộng?
Từ lâu, sữa bò được xem là nguồn dinh dưỡng quen thuộc, nhưng quá trình sản xuất lại để lại dấu chân môi trường đáng kể. Nguyên nhân chủ yếu đến từ khí metan thải ra trong quá trình chăn nuôi - một loại khí gây ra hiệu ứng nhà kính mạnh. Không chỉ vậy, ngành chăn nuôi bò sữa còn tiêu tốn nhiều đất đai, nước và năng lượng, làm gia tăng đáng kể lượng phát thải carbon.
Nghiên cứu của Michael Clack và cộng sự vào năm 2022 chỉ ra rằng, để sản xuất 1 lít sữa bò cần đến khoảng 3,7kg khí thải CO2 tương đương. Ngược lại, các loại sữa có nguồn gốc thực vật như hạnh nhân, yến mạch, đậu nành hay gạo chỉ phát thải dao động từ 0,45kg đến 1,44kg CO2 tương đương. Bằng cách lựa chọn sữa thực vật, người tiêu dùng có thể giảm đáng kể khí thải nhà kính, đồng thời góp phần hạn chế tác động tiêu cực của ngành thực phẩm biến đổi khí hậu.
Người tiêu dùng, đặc biệt là thế hệ trẻ, ngày càng quan tâm đến tính bền vững trong sản phẩm mà họ lựa chọn, từ bao bì, nguồn gốc nguyên liệu cho đến quy trình sản xuất. Sự thay đổi trong nhận thức về môi trường và dinh dưỡng đã thúc đẩy xu hướng tiêu dùng xanh, ăn uống lành mạnh ngày một lan rộng. Với hàm lượng dinh dưỡng cao, ít chất béo bão hòa và hoàn toàn không chứa cholesterol, sữa thực vật vừa mang lại lợi ích sức khỏe, vừa phản ánh lối sống có trách nhiệm và bền vững của thế hệ tiêu dùng mới.
Toàn cảnh phát triển ngành sữa thực vật trong tương lai
Châu Á hiện là khu vựa tiêu thụ sữa thực vật lớn nhất thế giới. Theo dữ liệu Market Insights từ Statista, doanh thu toàn thị trường tại khu vực này trong năm 2024 được ước tính đạt 14,3 tỷ USD, dẫn đầu bởi Trung Quốc với 9,9 tỷ USD. Nhật bản (2,1 tỷ USD), Hàn Quốc (0,4 tỷ USD) và Ấn Độ (0,4 tỷ USD) cũng là những thị trường quan trọng, góp phần củng cố vị thế dẫn đầu của châu Á.
Xếp sau với khoảng cách đáng kể là Bắc Mỹ, chủ yếu đến từ Hoa Kỳ (3,9 tỷ USD). Châu Âu giữ vị trí thứ ba, với tổng doanh thu khoảng 4,6 tỷ USD trong năm 2024. Trong đó, Đức (0,9 tỷ USD), Vương quốc Anh (0,7 tỷ USD) và Tây Ban Nha (0,6 tỷ USD) là ba thị trường lớn nhất. Ngược lại, Nam Mỹ và châu Phi vẫn ở mức khá khiêm tốn, lần lượt chỉ đạt 0,8 tỷ USD và 0,2 tỷ USD.
Nhìn về tương lai, Statista dự báo quy mô thị trường sữa thay thế toàn cầu sẽ vượt mốc 41 tỷ USD vào năm 2030. Nếu châu Á tiếp tục giữ vị thế dẫn đầu nhờ lợi thế dân số, thì châu Âu và Bắc Mỹ được kỳ vọng tăng trưởng mạnh mẽ về mức tiêu thụ bình quân đầu người, khi sữa thực vật dần trở thành sản phẩm quen thuộc trong chế độ dinh dưỡng hàng ngày.
Đáng chú ý, mỗi thị trường lại có sự khác biệt rõ nét về loại sữa thực vật được ưa chuộng. tại Trung Quốc, đồ uống từ đậu nành chiếm ưu thế nhờ truyền thống lâu đời và nguồn nguyên liệu sẵn có (theo Mordor Intelligence). Thuỵ Điển, quê hương của sữa Oatly, là thị trường nổi bật của sữa yến mạch. Trong khi đó, tại Hoa Kỳ, sữa hạnh nhân lại dẫn đầu doanh số và trở thành lựa chọn phổ biến nhất trong danh mục sữa thay thế.
Những dòng sữa thực vật nổi bật trên thị trường
Trong bức tranh chung của ngành sữa thực vật, năm loại sữa hạt được đánh giá có tiềm năng phát triển nổi bật hiện nay gồm: Sữa đậu nành, sữa hạnh nhân, sữa dừa, sữa gạo và sữa hạt điều:
- Theo ước tính của Global Market Insight, quy mô thị trường sữa đậu nành toàn cầu đạt 6,9 tỷ USD vào năm 2024 và dự kiến tăng lên 15,1 tỷ USD vào năm 2034. Điều này phản ánh tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) 8,2% trong giai đoạn 2025 - 2034. Đây cũng là loại sữa hạt có tiềm năng phát triển mạnh tại thị trường Việt Nam nhờ sự quen thuộc trong khẩu vị người tiêu dùng.
- Sữa hạnh nhân hiện là một trong những loại sữa thực vật phổ biến nhất tại Bắc Mỹ, châu Âu và Australia. Động lực chính đến từ sự thay đổi đáng kể về bối cảnh bán lẻ, với sự mở rộng nhanh chóng của các kênh phân phối, giúp sản phẩm tiếp cận người tiêu dùng dễ dàng hơn. Theo dữ liệu từ Mordor Intelligence, quy mô thị trường sữa hạnh nhân được ước tính đạt 6,09 tỷ USD vào năm 2025 và có thể tăng lên 10,91 tỷ USD vào năm 2030, tương ứng với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) 12,37% trong giai đoạn 2025 - 2030.
- Dừa là loại trái cây nhiệt đới phổ biến, được sản xuất chủ yếu tại các quốc gia như Indonesia, Philippines, Ấn Độ, Việt Nam Thái Lan,... Nhờ lợi thế vùng nguyên liệu dồi dào, quy mô thị trường toàn cầu của sữa dừa đạt 2,69 tỷ USD vào năm 2023 và dự kiến sẽ tăng từ 2,89 tỷ USD vào năm 2024 lên 7,23 tỷ USD vào năm 2032, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) ước tính đạt 12,15% (Theo báo cáo của Fortune Business Insights).
- Thị trường sữa gạo toàn cầu đang được dự báo sẽ tăng trưởng đáng kể. Trong đó, tình trạng không dung nạp lactose cùng nhận thức ngày càng cao về lợi ích sức khỏe của sữa gạo đã trở thành động lực chính thúc đẩy người tiêu dùng tìm đến sản phẩm này. Theo báo cáo của Future Market Insights, quy mô thị trường sữa gạo vào năm 2025 ước tính đạt 704,43 triệu USD. Dự kiến đến năm 2035, con số này sẽ tăng lên 1.238 triệu USD, tương ứng với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) 5,8%.
- Sữa hạt điều được chế biến chủ yếu từ sự kết hợp giữa hạt điều và nước. Đáng chú ý, đây là loại sữa thực vật có hàm lượng calo thấp nhất hiện nay, chỉ khoảng 25 calo cho mỗi 237 ml, trở thành lựa chọn phù hợp với người quan tâm đến chế độ ăn lành mạnh hoặc muốn kiểm soát cân nặng. Theo báo cáo của The Brainy Insights, quy mô thị trường toàn cầu của thị trường sữa hạt điều dự kiến tăng từ 103,09 triệu USD vào năm 2021 lên 173,43 triệu USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) 5,95% trong giai đoạn 2022 - 2030.
Bài toán giá thành: Thách thức lớn của ngành sữa thực vật
Một trong những rào cản lớn nhất đối với sự phát triển của sữa thực vật nói riêng và thực phẩm có nguồn gốc thực vật nói chung chính là giá thành. Dù người tiêu dùng ngày nay đã cởi mở hơn với việc thử nghiệm thực phẩm có nguồn gốc thực vật, nhưng việc phải chi trả mức phụ phí đáng kể so với sản phẩm thông thường vẫn là thách thức, đặc biệt trong bối cảnh nhiều năm lạm phát cao đã tạo áp lực lớn lên tài chính hộ gia đình.
Theo dữ liệu năm 2024 từ Viện Thực phẩm Tốt (Good Food Institute), giá thực phẩm từ thực vật trung bình cao gấp đôi so với các sản phẩm động vật. Cụ thể, thịt từ thực vật đắt hơn khoảng 82%, còn trứng từ thực vật cao hơn tới 112%. Nhóm người tiêu dùng có nhu cầu đặc biệt, chẳng hạn người bị dị ứng, người quan tâm đến sức khoẻ hay mong muốn giảm khí thải carbon, có thể sẵn sàng trả khoản phụ phí này. Tuy nhiên, với nhóm người chỉ tò mò muốn trải nghiệm, mức giá cao vẫn là rào cản lớn.
Nguyên nhân của mức giá đắt đỏ đến từ nhiều yếu tố. Trước hết, các sản phẩm thay thế thường được nghiên cứu và phát triển để mô phỏng hương vị, kết cấu của thịt, sữa hay trứng, kéo theo chi phí R&D (Nghiên cứu và Phát triển) và chế biến cao. Bên cạnh đó, ngành hàng này vẫn còn non trẻ, chưa đạt quy mô sản xuất lớn để tối ưu chi phí như thịt và sữa truyền thống. Về dài hạn, khi quy mô mở rộng và được ứng dụng rộng rãi hơn, giá thành của thực phẩm từ thực vật có thể sẽ dần tiệm cận với sản phẩm phổ thông.
Cuộc cạnh tranh sôi động giữa các thương hiệu nội địa
Sự trỗi dậy của xu hướng sống lành mạnh cũng góp phần thúc đẩy hàng loạt doanh nghiệp nội địa đầu tư mạnh mẽ vào sữa thực vật, tạo nên một sân chơi đầy tiềm năng.
Trong thị trường này, chiến lược định vị sản phẩm trở thành yếu tố then chốt. Những cái tên lớn như Vinamilk, Vinasoy, NutiFood hay TH True Nut tận dụng lợi thế sản xuất quy mô lớn để mang đến sản phẩm với mức giá dễ tiếp cận cho số đông người tiêu dùng. Ngược lại, các thương hiệu nhỏ và startup lại chọn phân khúc cao cấp, tập trung vào các dòng sản phẩm chuyên biệt như sữa mắc ca, hạt sen hữu cơ hay công thức mix hạt nhằm đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng đa dạng.
Công nghệ chế biến cũng góp phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng. Doanh nghiệp có khả năng ứng dụng công nghệ hiện đại sẽ tạo ra sản phẩm giữ trọn vẹn hương vị tự nhiên, đồng thời bổ sung vi chất như canxi, vitamin D hay omega-3 để gia tăng giá trị dinh dưỡng và sức hút với khách hàng.
Song song với chất lượng, hoạt động tiếp thị là một “mặt trận” không kém phần quan trọng. Các thương hiệu lớn đẩy mạnh chiến dịch truyền thông xoay quanh lợi ích sức khỏe, kết hợp cùng KOLs hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng niềm tin. Trong khi đó, những thương hiệu nhỏ linh hoạt hơn khi khai thác thị trường ngách, tập trung vào nhóm khách hàng thuần chay, eat clean hay những người tìm kiếm sản phẩm không đường, không chất bảo quản.
Có thể nói, thị trường sữa thực vật trong nước vẫn còn nhiều khía cạnh để bứt phá. Cuộc đua sẽ không chỉ giới hạn ở những nguyên liệu quen thuộc như đậu nành, hạnh nhân, hay dừa, mà còn mở rộng sang óc chó, mắc ca, yến mạch. Trong tương lai, doanh nghiệp nào biết khai thác đồng thời lợi thế nguyên liệu, công nghệ và chiến lược marketing bài bản sẽ có cơ hội vươn lên dẫn đầu trong một ngành hàng đầy triển vọng.
Như Quỳnh
Subscribe Newsletter của Advertising Vietnam để theo dõi nhiều tin tức hấp dẫn về ngành quảng cáo.
