Nếu đặt các logo của các thương hiệu AI cạnh nhau, một khuôn mẫu thị giác lặp lại rất dễ nhận ra. Phần lớn đều xoay quanh hình tròn với hiệu ứng chuyển màu, một khoảng mở ở trung tâm, cùng các đường cong hoặc mảng khối toả ra từ phần giữa. Sự lặp lại này tạo nên cảm giác quen thuộc đến mức khiến nhiều biểu tượng, dù thuộc về các thương hiệu khác nhau, lại trông như cùng bước ra từ một hệ ngôn ngữ thiết kế.
Sự bùng phát của các logo hình tròn
Ngay từ năm 2023, tạp chí Fast Company đã mô tả hiện tượng này dưới cái tên “Swirling Hexagon”, coi đây là phong cách đặc trưng của làn sóng công ty AI mới. Tuy nhiên, trong giới sáng tạo, khuôn mẫu này lại thường được nhắc đến bằng một cách gọi trực diện và mang tính trào phúng hơn, khi nhiều logo gợi lên liên tưởng hình ảnh khá nhạy cảm: Butthole (Hậu môn).
Sự dịch chuyển trong nhận diện thương hiệu của OpenAI cho thấy rõ logic phía sau trào lưu này. Từ một logo chữ đơn giản, OpenAI chuyển sang biểu tượng hình tròn với phần rỗng ở trung tâm. Thương hiệu gọi đó là “Blossom logo”, đại diện cho sự giao thoa giữa con người và công nghệ. Trong đó, hình tròn mang ý nghĩa mềm mại và ấm áp lấy con người làm trung tâm, còn các góc cạnh thể hiện độ chính xác của công nghệ. Dù vậy, khi tách khỏi lớp diễn giải thương hiệu, cấu trúc thị giác cốt lõi của logo này vẫn trùng khớp với khuôn mẫu chung đang xuất hiện khắp ngành AI.
Nhìn sang các tên tuổi khác, mô típ này tiếp tục được lặp lại dưới nhiều biến thể như hình tròn dạng bông tuyết, nhưng đều xoay quanh một điểm mở ở trung tâm. Chính sự đồng nhất đó khiến chỉ một vài thương hiệu như DeepSeek hay Midjourney trở nên nổi bật, khi họ chọn hướng đi khác với ngôn ngữ thị giác gợi nhiều hơn đến biển cả và không gian.
Sự liên tưởng về hình ảnh Butthole được đẩy xa nhất có lẽ nằm ở logo của Claude, sản phẩm thuộc Anthropic. Khi đặt cạnh hình minh hoạ trong cuốn sách Breakfast of Champions của Kurt Vonnegut, sự tương đồng về bố cục và hình khối gần như không thể phủ nhận, khiến biểu tượng này vượt khỏi phạm vi của một thiết kế trừu tượng đơn thuần.
Đáng chú ý, kiểu liên tưởng thị giác này không chỉ tồn tại trong lĩnh vực AI. Một số thương hiệu lâu đời, như Electrolux, cũng từng vướng vào những cách diễn giải tương tự do lựa chọn thiết kế quá tối giản và đối xứng. Tuy vậy, trong ngành trí tuệ nhân tạo, mật độ logo mang dáng dấp “vòng tròng nhạy cảm” lại cao hơn hẳn, biến nó thành một hiện tượng vừa kỳ lạ vừa dễ nhận diện của thời kỳ AI bùng nổ.
Vì sao các logo của công ty AI có xu hướng lặp lại một “khuôn hình tròn” kỳ lạ?
Sự trùng lặp giữa hệ thống nhận diện của nhiều công ty trí tuệ nhân tạo không phải ngẫu nhiên, mà là kết quả của nhiều yếu tố đan xen, từ tâm lý học thị giác, quy trình thiết kế cho đến áp lực phải hoà vào chuẩn mực của toàn ngành.
Ở góc độ tâm lý học, hình tròn từ lâu đã gắn với những khái niệm như sự trọn vẹn, vô hạn và hoàn chỉnh, những giá trị rất phù hợp với lời hứa về một tương lai thông minh hơn mà AI đang quảng bá. Đồng thời, dạng hình này cũng mang lại cảm giác thân thiện và ít bị “đe doạ”, yếu tố đặc biệt quan trọng khi các công ty đang giới thiệu những công nghệ có khả năng thay đổi sâu sắc cách con người làm việc và sinh sống.
Tuy nhiên, chính những lựa chọn an toàn đó lại mở ra một vấn đề khác. Nhiều nhà thiết kế vô tình rơi vào hiện tượng “Biomimicry”, tức là tái tạo những hình thái sinh học nhưng không có chủ ý. Bộ não con người có xu hướng tìm kiếm và gán ý nghĩa cho những hình ảnh quen thuộc trong các cấu trúc trừu tượng, tương tự như việc nhìn thấy “khuôn mặt trên sao Hoả” trong một bức ảnh do tàu Viking 1 chụp và NASA công bố vào năm 1976. Với logo trong ngành AI, việc sử dụng hình tròn kèm lỗ trung tâm đôi khi tạo ra những liên tưởng giải phẫu mà chính người thiết kế cũng không lường trước được.
Sự lặp lại còn đến từ hiệu ứng “Copycat” trong ngành. Khi một vài tên tuổi lớn lựa chọn kiểu logo này và đạt được thành công, phần còn lại nhanh chóng làm theo. Theo thời gian, việc các thương hiệu trông giống nhau dần được xem như một tiêu chuẩn an toàn - nơi khác biệt lại trở thành rủi ro.
Cách thức ra quyết định trong các tập đoàn công nghệ càng củng cố xu hướng này. Logo thường phải trải qua nhiều vòng phê duyệt với những yêu cầu như “phải mang tính tương lai”, “vừa cao cấp vừa thân thiện” hay “cần có gradient để trông thông minh hơn”. Để tránh tranh cãi, phương án cuối cùng thường là sự dung hoà của mọi ý kiến, và kết quả quen thuộc lại là một biểu tượng hình tròn với tâm mở.
Tất cả phản ánh một nỗi lo sâu xa của ngành công nghệ. Đó là nỗi sợ bị xem là khác tiêu chuẩn. Khi “Blossom logo” của OpenAI trở thành hình mẫu cho một thương hiệu AI thành công, nó vô tình thiết lập một khuôn ngữ thị giác mới. Từ đó, bất kỳ công ty nào không đi theo quỹ đạo này đều có nguy cơ bị nhìn nhận là thiếu chuyên nghiệp, ngay cả khi họ đang theo đuổi những ý nghĩa thực sự mới mẻ.
Từ logo 3D bóng bẩy đến “kỷ nguyên vòng tròn”: Những chu kỳ lặp lại trong thiết kế công nghệ
Làn sóng logo AI với hình tròn, hiệu ứng chuyển màu và tâm mở đang phủ khắp ngành công nghệ ngày nay thực chất không phải hiện tượng mới. Trong lịch sử thiết kế số, các công ty công nghệ đã nhiều lần bước vào những “kỷ nguyên đồng dạng”, khi một phong cách trở thành chuẩn mực rồi bị sao chéo rộng rãi cho đến lúc bão hoà.
Cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000, thiết kế 3D cùng hiệu ứng bóng bẩy từng thống trị. Logo và giao diện phần mềm tràn ngập đổ bóng, ánh phản chiếu và bề mặt như thuỷ tinh, chịu ảnh hưởng mạnh từ giao diện Aqua của Apple. Trong bối cảnh đó, vẻ ngoài “bóng loáng” được xem là thước đo của sự hiện đại.
Đến giai đoạn 2010-2013, ngành công nghệ chuyển sang Skeuomorphism, phong cách mô phỏng thế giới vật lý trong không gian số. Các giao diện được tạo hình như da khâu chỉ, núm vặn hay đồng hồ cơ, nhằm giúp người dùng dễ tiếp cận công nghệ thông qua những hình ảnh quen thuộc. Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng khiến thiết kế ngày càng nặng nề và phức tạp.
Sự bão hoà của Skeuomorphism mở đường cho làn sóng Flat Design trong giai đoạn 2013-2018. Các giao diện phẳng, màu sắc tươi sáng và việc loại bỏ hoàn toàn hiệu ứng đổ bóng đã trở thành biểu tượng của sự gọn gàng và hiện đại, đồng thời đánh dấu một bước ngoặt trong cách ngành công nghệ định nghĩa tính thẩm mỹ.
Từ năm 2018-2022, Neomorphism xuất hiện như một biến thể mềm mại hơn của Flat Design. Phong cách này đưa đổ bóng nhẹ và bề mặt bán phẳng trở lại, tạo cảm giác có chiều sâu và “có thể chạm được”, trong khi vẫn duy trì tinh thần tối giản.
Kể từ năm 2022, đặc biệt trong lĩnh vực AI, ngành công nghệ bước vào giai đoạn được gọi một cách mỉa mai là “The Butthole Era”. Đây là thời kỳ của những logo hình tròn, gradient và điểm hội tụ ở trung tâm, trở thành ngôn ngữ thị giác phổ biến trong branding của các công ty trí tuệ nhân tạo.
Nhìn lại toàn bộ chuỗi thay đổi này, một quy luật hiện ra rất rõ. Mỗi phong cách thiết kế đều khởi đầu bằng một ý tưởng mới mẻ, sau đó nhanh chóng bị nhân rộng cho đến khi mất đi tính khác biệt. Khi sự đồng dạng đạt đến đỉnh điểm, ngành công nghệ lại tìm kiếm một hướng đi mới, mở ra vòng tuần hoàn tiếp theo của thiết kế.
Kết luận
Khi ngày càng nhiều logo AI cùng sử dụng một ngôn ngữ thị giác, ranh giới giữa các thương hiệu cũng trở nên mờ nhạt. Sự đồng dạng đó khiến câu chuyện riêng của từng công ty bị hoà lẫn, đồng thời đặt ra thách thức lớn cho thế hệ doanh nghiệp AI tiếp theo, trong việc xây dựng và truyền tải bản sắc bằng hình ảnh.
Trong bối cảnh đó, việc tạo ra đột phá về thị giác trở nên cấp thiết, dù không nhất thiết phải phủ nhận hoàn toàn những xu hướng hiện tại. Thực tế cho thấy nhiều thương hiệu công nghệ đã xây dựng được bản sắc mạnh nhờ đi theo những con đường khác biệt. Slack (nền tảng giao tiếp trong nội bộ doanh nghiệp nhằm giảm sự phụ thuộc vào email) trừu tượng hoá dấu hashtag thành biểu tượng cho sự kết nối và cộng tác. Netflix chọn chữ “N” tối giản nhưng đủ sức trở thành hình ảnh nhận diện toàn cầu. Stripe kể câu chuyện về dòng chảy thanh toán thông qua các đường song song đặc trưng, còn Twitch tạo dấu ấn riêng với màu tím nổi bật giữa một biển logo công nghệ xanh dương.
Những ví dụ đó cho thấy, thách thức lớn nhất của ngành AI trong giai đoạn tiếp theo không chỉ là phát triển những mô hình ngày càng thông minh hơn, mà còn là tìm ra ngôn ngữ hình ảnh mới. Đó phải là ngôn ngữ đủ khác biệt để truyền tải tinh thần đổi mới, thay vì tiếp tục dựa vào những khuôn hình tròn quen thuộc vốn đang dần trở nên sáo mòn.
Như Quỳnh (Theo Velvetshark)
Subscribe Newsletter của Advertising Vietnam để theo dõi nhiều tin tức hấp dẫn về ngành quảng cáo.
