Bức tranh khởi nghiệp của phái nữ đang có sự phân hóa đáng chú ý giữa các thế hệ. Theo báo cáo “A Tale of Two Generations: Gen Z Women Are Founding Businesses at Record Rates - Their Elders Aren't” do Gusto Insights công bố, phụ nữ thành lập 44% doanh nghiệp mới trong năm 2025, giảm từ 49% vào năm 2024. Tuy nhiên, mức giảm này không diễn ra đồng đều giữa các nhóm tuổi. Trong khi tỷ lệ nữ khởi nghiệp giảm ở Baby Boomer và Millennials, phụ nữ Gen Z lại tiến gần hơn đến mức cân bằng với nam giới, chiếm 47% số doanh nhân Gen Z mới trong năm 2025, tăng từ 38% một năm trước.
Cùng lúc đó, một khoảng cách khác đang xuất hiện trong việc ứng dụng AI vào khởi nghiệp. Dữ liệu của Gusto cho thấy nam giới, đặc biệt là nam Gen Z, có khả năng cho rằng AI là yếu tố cần thiết để họ bắt đầu kinh doanh cao hơn đáng kể so với phụ nữ. Ở Gen Z, 16,2% nam doanh nhân cho biết họ sẽ không bắt đầu doanh nghiệp, hoặc chỉ có thể bắt đầu ở quy mô hạn chế nếu không có AI, so với 2,4% ở nữ doanh nhân. Điều này tạo nên một nghịch lý đáng chú ý: Gen Z nữ đang thu hẹp khoảng cách với nam giới về tỷ lệ khởi nghiệp. Trong khi đó, nam và nữ Gen Z có mức độ phụ thuộc vào AI khác nhau khi bắt đầu kinh doanh.
Gen Z đang đi ngược xu hướng chung của khởi nghiệp ở nữ giới
Nếu chỉ nhìn vào tỷ lệ tổng thể, năm 2025 không phải là một năm tăng trưởng của khởi nghiệp ở nữ giới. Năm 2024, phụ nữ đứng sau 49% số doanh nghiệp mới thành lập; tỷ lệ này giảm xuống còn 44% vào năm 2025. Tuy nhiên, Gusto lưu ý rằng sự thay đổi này chủ yếu liên quan đến cơ cấu ngành thay vì một sự suy giảm đồng loạt trong hoạt động khởi nghiệp của phụ nữ.
Cụ thể, mức tăng mạnh của nữ doanh nhân trong lĩnh vực sản xuất hàng hoá và dịch vụ cá nhân từ năm 2023 đã góp phần đưa tỷ lệ phụ nữ thành lập doanh nghiệp mới lên gần mức cân bằng vào năm 2024. Sang năm 2025, xu hướng tăng trong nhóm ngành dịch vụ cá nhân vẫn được duy trì, nhưng tỷ lệ nữ trong nhóm doanh nghiệp sản xuất hàng hoá giảm trở lại. Trong khi đó, phụ nữ tiếp tục gia tăng tỷ trọng trong dịch vụ cộng đồng, lĩnh vực mà tỷ lệ doanh nghiệp mới do phụ nữ thành lập đã tăng đều trong ba năm qua.
Sự khác biệt giữa các thế hệ vì thế trở thành một chỉ dấu đáng chú ý hơn con số tổng thể. Trong năm 2025, phụ nữ chiếm 47% số doanh nhân Gen Z mới, tăng 9 điểm phần trăm so với mức 38% năm 2024. Đây là tỷ lệ cao nhất trong các nhóm thế hệ được Gusto phân tích.
Ở chiều ngược lại, tỷ lệ nữ trong nhóm doanh nhân Baby Boomer giảm từ 36% xuống 23% chỉ sau một năm. Phụ nữ Millennial cũng thành lập tỷ lệ doanh nghiệp mới thấp hơn so với năm trước. Gusto cho rằng trách nhiệm chăm sóc gia đình có thể là một trong những yếu tố liên quan đến xu hướng này, khi Millennials hiện đang ở giai đoạn hình thành gia đình chủ yếu.
Như vậy, thay vì cho thấy một xu hướng chung duy nhất của phụ nữ khởi nghiệp, dữ liệu năm 2025 cho thấy khoảng cách thế hệ đang ngày càng rõ hơn. Nhóm phụ nữ trẻ nhất đang tiến gần mức cân bằng với nam giới, trong khi tỷ lệ này ở các thế hệ lớn tuổi hơn lại giảm.
Đằng sau tỷ lệ 47% là một thế hệ tìm kiếm nhiều quyền tự chủ hơn
Sự gia tăng tỷ lệ nữ Gen Z trong nhóm doanh nhân mới cũng đi cùng một đặc điểm khác: trách nhiệm chăm sóc gia đình xuất hiện thường xuyên hơn ở nữ giới so với nam giới cùng thế hệ.
Theo Gusto, nữ doanh nhân Gen Z có khả năng là cha mẹ hoặc người giám hộ trẻ em cao gấp đôi nam doanh nhân Gen Z. Khoảng 1/5 nữ doanh nhân Gen Z đang có trách nhiệm chăm sóc người khác, so với khoảng 1/10 nam doanh nhân cùng thế hệ. Khi được hỏi về động lực khởi nghiệp, 15% nữ Gen Z cho biết trách nhiệm chăm sóc là một lý do khiến họ bắt đầu kinh doanh, trong khi tỷ lệ này ở nam Gen Z chỉ là 1%.
Những con số này không đồng nghĩa với việc trách nhiệm chăm sóc là nguyên nhân trực tiếp khiến tỷ lệ nữ Gen Z khởi nghiệp tăng. Báo cáo chỉ cho thấy hai xu hướng cùng xuất hiện: phụ nữ Gen Z đang chiếm tỷ trọng lớn hơn trong nhóm doanh nhân mới, đồng thời trách nhiệm chăm sóc có vai trò đáng kể hơn trong động lực khởi nghiệp của họ.
Gusto cũng ghi nhận rằng kể từ đại dịch COVID-19, nữ giới khởi nghiệp có liên hệ với mong muốn tăng quyền tự chủ trong sự nghiệp và kiểm soát lịch trình tốt hơn. Với những nhóm đang hoặc bắt đầu bước vào các giai đoạn hình thành gia đình như Millennials và Gen Z, nhu cầu về tính linh hoạt có thể trở thành một yếu tố quan trọng trong quyết định lựa chọn con đường kinh doanh.
Điểm đáng chú ý là khởi nghiệp không chỉ gắn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hay tạo việc làm. Với một bộ phận nữ doanh nhân trẻ, việc tự kinh doanh còn liên quan đến cách họ sắp xếp công việc và thời gian để phù hợp với trách nhiệm chăm sóc. Tuy nhiên, dữ liệu của Gusto không cho thấy đây là động lực phổ biến ở toàn bộ nữ Gen Z. Số liệu chỉ cho thấy nhu cầu chăm sóc người khác được nữ Gen Z đề cập là một lý do khởi nghiệp nhiều hơn đáng kể so với nam giới cùng thế hệ.
AI tạo ra một khoảng cách mới, nhưng không đơn giản là phụ nữ “ít dùng AI” hơn
Nếu Gen Z đang tiến gần hơn đến sự cân bằng về tỷ lệ tham gia khởi nghiệp, dữ liệu về AI lại cho thấy một khoảng cách đáng chú ý giữa nam và nữ.
Trong báo cáo, Gusto xác định nhóm doanh nhân khởi nghiệp có sự hỗ trợ thiết yếu từ AI dựa trên mức độ cần thiết của công nghệ này đối với quyết định khởi nghiệp. Cụ thể, đó là những người cho rằng họ sẽ không thể bắt đầu kinh doanh nếu không có AI, hoặc chỉ có thể bắt đầu ở quy mô nhỏ hơn nếu thiếu công nghệ này.
Theo cách đo này, 16,2% nam doanh nhân Gen Z cho biết AI là yếu tố cần thiết để họ bắt đầu kinh doanh hoặc giúp họ có thể khởi nghiệp ở quy mô lớn hơn. Tỷ lệ này ở nữ Gen Z chỉ là 2,4%. Đây cũng là khoảng cách lớn nhất giữa nam và nữ trong các thế hệ được Gusto phân tích.
Tuy nhiên, không nên hiểu con số này là 16,2% nam Gen Z sử dụng AI, trong khi chỉ 2,4% nữ Gen Z sử dụng AI. Hai tỷ lệ này đo lường những điều khác nhau. Số liệu trên phản ánh mức độ AI được xem là điều kiện cần thiết để một người có thể bắt đầu kinh doanh hoặc mở rộng quy mô ngay từ đầu, chứ không phản ánh tỷ lệ sử dụng AI nói chung.
Bài toán tiếp theo của bình đẳng giới có thể nằm ở cách tận dụng công nghệ
Nhìn tổng thể dữ liệu của Gusto, câu chuyện về nữ khởi nghiệp năm 2025 có thể được nhìn từ hai khía cạnh.
Thứ nhất, Gen Z đang tạo ra một thay đổi tích cực về mức độ tham gia khởi nghiệp. Tỷ lệ nữ trong nhóm doanh nhân Gen Z mới tăng từ 38% lên 47%, tiến gần hơn đến mức cân bằng với nam giới. Đáng chú ý, sự gia tăng này diễn ra trong khi tỷ lệ nữ trong tổng số doanh nhân mới lại giảm, cho thấy xu hướng giữa các thế hệ không hoàn toàn giống nhau.
Thứ hai, nam và nữ đang có cách tiếp cận AI khác nhau trong quá trình khởi nghiệp. Nam giới có xu hướng sử dụng AI nhiều hơn và thường xem AI là yếu tố quan trọng hơn để có thể bắt đầu hoặc mở rộng doanh nghiệp. Khoảng cách này đặc biệt rõ ở Gen Z khi xét đến mức độ AI được xem là điều kiện cần thiết cho việc khởi nghiệp.
Do đó, vấn đề đáng theo dõi không chỉ là phụ nữ có tham gia khởi nghiệp hay không, mà còn là họ có tiếp cận và tận dụng những công nghệ đang làm thay đổi cách một doanh nghiệp được bắt đầu và vận hành hay không.
Điều này càng đáng chú ý khi AI tiếp tục giúp giảm thời gian, chi phí và nguồn lực cần thiết cho nhiều hoạt động kinh doanh. Nếu sự khác biệt về mức độ sử dụng và phụ thuộc vào AI giữa nam và nữ tiếp tục tồn tại, công nghệ có thể trở thành một yếu tố mới ảnh hưởng đến khoảng cách giữa các nhóm doanh nhân. Ngược lại, nếu phụ nữ gia tăng mức độ ứng dụng AI, khoảng cách này cũng có khả năng thu hẹp.
Dữ liệu hiện tại chưa đủ để kết luận AI sẽ làm khoảng cách giới trong khởi nghiệp rộng hơn hay thu hẹp lại. Nhưng nó cho thấy bình đẳng trong khởi nghiệp không chỉ nằm ở việc nam và nữ có bước vào thị trường với tỷ lệ tương đương hay không, mà còn ở cách họ tiếp cận và tận dụng những công cụ đang thay đổi điều kiện để bắt đầu một doanh nghiệp.
Nhã Vy (Theo báo cáo “A Tale of Two Generations: Gen Z Women Are Founding Businesses at Record Rates - Their Elders Aren’t”)
Subscribe Newsletter của Advertising Vietnam để theo dõi nhiều tin tức hấp dẫn về ngành quảng cáo.
