9 giờ sáng bắt đầu làm việc, 12 giờ trưa ăn cơm, 1 giờ chiều tiếp tục ngồi trước màn hình, 6 giờ tối tan ca nhưng chưa chắc đã hết việc. Với nhiều nhân viên văn phòng, một ngày có thể trôi qua mà số bước chân đếm được chỉ quanh quẩn vài trăm bước. Họ không nhất thiết thừa cân, thậm chí vẫn có vóc dáng mảnh mai, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc cơ thể đang khỏe mạnh.
Điều đáng chú ý là những thay đổi này không phải lúc nào cũng thể hiện qua cân nặng hay vóc dáng bên ngoài. Khi dành phần lớn thời gian trong ngày để ngồi làm việc, cơ thể ít được vận động, các nhóm cơ cũng không có nhiều cơ hội hoạt động và duy trì. Theo thời gian, nếu lượng cơ suy giảm trong khi mỡ vẫn tích tụ, một người có thể trông khá gầy nhưng tỷ lệ mỡ cơ thể lại tương đối cao. Đây chính là tình trạng skinny fat - khái niệm dùng để mô tả sự chênh lệch giữa vẻ ngoài mảnh mai và thành phần cơ thể bên trong. Với dân công sở, tình trạng này càng dễ bị bỏ qua khi cân nặng vẫn nằm trong ngưỡng quen thuộc, quần áo vẫn vừa vặn và không có dấu hiệu thay đổi ngoại hình quá rõ rệt.
Một ngày 8 tiếng ở văn phòng: Cơ thể đang phải trả giá cho những thói quen tưởng chừng vô hại
Hãy thử nhìn lại một ngày làm việc điển hình. Buổi sáng bắt đầu bằng vài cuộc họp liên tiếp, nhân viên gần như chỉ rời ghế khi cần lấy nước hoặc đi vệ sinh. Đến giờ trưa, thay vì ra ngoài ăn uống và đi bộ một chút, nhiều người chọn đặt đồ ăn qua ứng dụng, tranh thủ dùng bữa ngay tại bàn để kịp xử lý công việc. Buổi chiều, một ly cà phê hoặc trà sữa trở thành nguồn năng lượng quen thuộc để vượt qua cơn buồn ngủ và đống deadline đang chờ.
Đến giờ tan ca, cơ thể đã mệt mỏi sau cả ngày tập trung trước màn hình. Ý định ghé phòng gym thường nhanh chóng nhường chỗ cho việc trở về nhà, nằm nghỉ và xem điện thoại. Nếu phải tiếp tục làm việc từ xa hoặc xử lý thêm công việc cá nhân, thời gian ngồi lại kéo dài thêm vài tiếng. Một ngày kết thúc, nhưng cơ thể gần như chưa có cơ hội vận động đúng nghĩa.
Điều đáng nói là những thói quen này không nhất thiết xuất phát từ sự lười biếng. Lịch họp dày đặc, thời hạn bàn giao gấp, quãng đường di chuyển xa và áp lực công việc đều khiến việc dành thời gian cho hoạt động thể chất trở nên khó khăn. Trong nhiều trường hợp, nhân viên thậm chí không nhận ra mình đã ngồi liên tục bao lâu cho đến khi lưng bắt đầu mỏi hoặc cơ thể rơi vào trạng thái uể oải.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp hành vi ít vận động vào nhóm những yếu tố nguy cơ đáng quan tâm đối với sức khỏe. Đây là trạng thái cơ thể tiêu hao rất ít năng lượng khi thức, chẳng hạn như ngồi, ngả lưng hoặc nằm. Việc sử dụng màn hình ngày càng nhiều trong công việc và giải trí cũng khiến thời gian dành cho những hoạt động này tăng lên. Đáng chú ý, ngay cả khi không ăn quá nhiều, một người vẫn có thể gặp bất lợi về sức khỏe nếu duy trì lối sống ít vận động trong thời gian dài.
Khi cơ thể ít được sử dụng, các nhóm cơ không có nhiều cơ hội hoạt động và duy trì sức mạnh. Nếu chế độ ăn cũng thiếu cân bằng, đặc biệt là không cung cấp đủ dinh dưỡng cần thiết để duy trì khối lượng cơ, thành phần cơ thể có thể dần thay đổi. Nói cách khác, vấn đề không chỉ nằm ở việc một người ăn bao nhiêu, mà còn ở việc cơ thể sử dụng năng lượng và duy trì khối lượng cơ như thế nào.
Vì sao chiếc cân không phản ánh hết cái giá của đời sống công sở?
Đối với dân văn phòng, lối sống ít vận động là một trong những yếu tố có thể góp phần tạo nên tình trạng này. Khi phần lớn thời gian trong ngày dành cho việc ngồi, cơ bắp ít được kích thích, trong khi lượng năng lượng tiêu hao qua hoạt động thể chất cũng giảm xuống. Nếu thói quen ăn uống không cung cấp đủ dưỡng chất, đặc biệt là protein, và không có các hoạt động rèn luyện sức mạnh, việc duy trì khối lượng cơ càng trở nên khó khăn.
Bên cạnh đó, áp lực công việc cũng có thể kéo theo những lựa chọn không có lợi cho sức khỏe. Những bữa ăn vội vàng, thực phẩm tiện lợi, đồ uống nhiều đường và thói quen ăn uống thất thường dễ xuất hiện khi nhân viên phải chạy theo lịch làm việc.
Căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ cũng có thể ảnh hưởng đến cảm giác thèm ăn, khả năng kiểm soát khẩu phần và mức độ sẵn sàng vận động. Các yếu tố này không hoạt động riêng lẻ mà thường cộng hưởng, khiến việc duy trì một lối sống lành mạnh trở nên khó khăn hơn.
Một điểm cần lưu ý là không phải ai có vóc dáng mảnh mai cũng mắc skinny fat, và đây cũng không phải một chẩn đoán bệnh lý chính thức. Tuy nhiên, việc chỉ tập trung vào cân nặng có thể khiến một số người bỏ qua những thay đổi quan trọng về thành phần cơ thể.
Khi cơ thể không còn theo kịp guồng quay công việc
Những thay đổi về thành phần cơ thể không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ ràng ngay lập tức. Chúng có thể bắt đầu từ những trải nghiệm rất quen thuộc: buổi chiều thường xuyên uể oải, leo vài tầng cầu thang đã thấy hụt hơi, ngồi lâu dễ đau mỏi hoặc vòng eo tăng lên dù cân nặng gần như không đổi.
Chẳng hạn, cảm giác buồn ngủ vào khoảng 3 giờ chiều thường được dân công sở xem là một phần tất yếu của ngày làm việc. Tuy nhiên, không nên vội quy hiện tượng này cho một nguyên nhân duy nhất như đường huyết. Chất lượng giấc ngủ, bữa ăn trước đó, nhịp sinh học, căng thẳng và mức độ vận động đều có thể ảnh hưởng đến sự tỉnh táo. Một cơ thể thiếu vận động, thể lực kém và thường xuyên ngủ không đủ giấc cũng khó duy trì trạng thái năng lượng ổn định trong ngày.
Tương tự, cảm giác mệt mỏi dù công việc chủ yếu diễn ra trước máy tính không phải điều quá khó hiểu. Làm việc trí óc vẫn tiêu tốn năng lượng và đòi hỏi sự tập trung liên tục, trong khi việc ngồi lâu có thể khiến cơ thể thiếu đi những khoảng vận động cần thiết. Khi khối lượng cơ và sức bền thể chất không được duy trì, những hoạt động thường ngày như đi bộ xa, leo cầu thang hay mang vác đồ đạc cũng có thể trở nên nặng nhọc hơn.
Đáng chú ý hơn, vòng eo tăng nhưng cân nặng không thay đổi nhiều là một dấu hiệu dễ bị bỏ qua. Khi khối lượng cơ giảm và lượng mỡ tăng, tổng cân nặng có thể không biến động đáng kể. Chiếc cân vẫn cho ra một con số quen thuộc, nhưng thành phần cơ thể đã khác trước. Nếu lượng mỡ tích tụ tập trung ở vùng bụng, nguy cơ về sức khỏe chuyển hóa cũng cần được quan tâm.
Một nhân viên vẫn có thể hoàn thành công việc mỗi ngày, đi làm đúng giờ, tham gia đầy đủ các cuộc họp và không có biểu hiện thừa cân. Nhưng khả năng hoàn thành công việc không phải thước đo cho tình trạng sức khỏe. Cơ thể có thể đang thích nghi với nhịp sống ít vận động mà không phát ra tín hiệu cảnh báo đủ rõ ràng để chúng ta chú ý.
Không cần đợi doanh nghiệp xây phòng gym mới bắt đầu chăm sóc sức khỏe
Một trong những rào cản lớn nhất của dân văn phòng là cảm giác phải có đủ thời gian và điều kiện mới có thể tập luyện. Sau một ngày làm việc kéo dài, việc đăng ký phòng gym, thuê huấn luyện viên hay duy trì lịch tập cố định không phải lựa chọn khả thi với tất cả mọi người. Ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ, những phúc lợi như phòng tập tại văn phòng, trợ cấp thể thao hay chương trình chăm sóc sức khỏe chuyên biệt cũng không phải lúc nào cũng có thể triển khai.
Tuy nhiên, chăm sóc sức khỏe không nhất thiết phải bắt đầu bằng một khoản chi phí lớn hoặc một lịch tập luyện phức tạp. Những thay đổi nhỏ trong ngày làm việc vẫn có giá trị. Nhân viên có thể đứng dậy đi lại sau một khoảng thời gian ngồi liên tục, tranh thủ đi bộ trong giờ nghỉ trưa, sử dụng cầu thang thay vì thang máy khi phù hợp hoặc thực hiện một vài động tác giãn cơ giữa các ca làm việc. Nếu có thể, việc đi bộ một đoạn ngắn khi nghe điện thoại hoặc tổ chức những cuộc trao đổi không cần màn hình trong lúc đi lại cũng giúp giảm thời gian ngồi bất động.
Nguồn ảnh: Chuyện công sở
Suy cho cùng, không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ nguồn lực để biến văn phòng thành một trung tâm thể thao thu nhỏ. Nhưng mỗi nhân viên đều có thể bắt đầu từ việc nhận thức rằng sức khỏe không chỉ là chuyện giảm cân, cũng không nên bị xếp sau mọi deadline. Nếu công việc chiếm phần lớn thời gian trong ngày, việc bảo vệ cơ thể càng cần được tính đến ngay trong lịch sinh hoạt ấy.
Có lẽ vấn đề không nằm ở việc nhân viên văn phòng thiếu quyết tâm đến phòng gym sau giờ làm, mà ở chỗ họ đã dành quá nhiều thời gian cho một môi trường gần như không đòi hỏi cơ thể vận động. Và nếu không thể thay đổi toàn bộ guồng quay công việc, ít nhất mỗi người vẫn có thể thay đổi cách mình vận hành bên trong guồng quay đó. Bởi một chiếc cân báo số đẹp chưa chắc đã nói lên tất cả, còn sức khỏe thì không nên đợi đến khi cơ thể lên tiếng mới bắt đầu được quan tâm.
Nhã Vy
Subscribe Newsletter của Advertising Vietnam để theo dõi nhiều tin tức hấp dẫn về ngành quảng cáo.
