Không biết các bạn có để ý rằng khi lướt LinkedIn thì sẽ thấy những creator sẵn sàng give away các "template" theo chuyên môn của họ không? Ví dụ, comment "SEO" sau đó họ sẽ gửi cho bạn một tài liệu "Chiến lược SEO miễn phí", hay comment "brief" thì họ sẽ gửi cho bạn một file tổng hợp các creative brief template, hay comment "CFO" thì họ sẽ gửi bạn một file Excel làm Financial Forecast.
Mình cũng từng thích nhận những tài liệu miễn phí như này, nhưng rốt cuộc tụi nó ngủ quên luôn trong folder "Downloads" trên máy mình mà chưa bao giờ được mở lên. Có những cái mở lên xem thì thấy những template trông nguy hiểm, nhưng mà điền vào chỗ trống mãi không được, đọc lại cứ thấy thế nào.
Thử tưởng tượng bạn là một planning intern mới vào công ty được 1 tháng, sếp giao bạn làm phần phân tích ngành hàng mà không hướng dẫn gì thêm, thì khả năng cao việc đầu tiên bạn làm sẽ là đi tìm một template để điền vào chỗ trống.
Đây chính là vấn đề.
Thời buổi cái gì cũng nhanh, đi làm thì mọi người đều mong đợi bạn phải học nhanh, đa phần sẽ ít training bài bản mà chủ yếu là coaching on the job, làm chúng ta rất khát những công thức có sẵn, những lối tắt, kết luận có sẵn mà hình thức phổ biến đó là những template.
Chúng ta thừa thông tin, nhưng thiếu kiến thức. Template là thông tin, không phải kiến thức.
9 năm trước khi mình bắt đầu làm tech startup và mình cần phải làm Financial Forecast để đi gọi vốn và kiến thức về tài chính của mình là con số 0 (dù tốt nghiệp ngành tài chính doanh nghiệp, loại giỏi). Việc đầu tiên là mình nhắn thằng bạn thân làm tài chính tên Hưng của mình "Cho tao xin cái template" kèm với việc kiếm thêm mấy cái template có sẵn. Kết quả là mình mò 1 tuần cũng làm xong, nhưng khi gửi đi thì chỉ là sự im lặng từ nhà đầu tư, và thằng bạn mình nhìn vào cái file rồi nói "Thôi để tao qua với mày một đêm." Đó là… đêm đầu tiên được thằng bạn giải thích cách làm financial forecast mới biết mình ăn xổi ở thì như nào, không có nền tảng tư duy thì không có template nào cứu nổi. Giờ mình vẫn là thất bại của ngành tài chính, nhưng ít nhất cũng biết làm Financial Forecast đủ để nhà đầu tư bớt phán xét.
Ngành marketing, truyền thông, quảng cáo thì khỏi phải nói, cực kì nhiều template, và mỗi agency mình làm việc cùng, lại có những template và framework khác nhau. Ngày xưa mỗi lần làm với một bên mới là một lần trùng sinh vì phải thích ứng với template mới, ví dụ creative brief hay brand proposition. Vì là bông hoa vô chủ nên mình làm với nhiều agency khác nhau, sau này mình nhận ra các template đó đều… na ná nhau cả. Vậy nên mấy năm trước có 1 agency mời mình tham gia vào phần brand strategy cho một chiếc pitch nhưng mình từ chối vì quá bận, và bên đó còn hỏi mình "vậy em cho chị xin template em hay làm để tụi chị điền vào được không?". Không thành vấn đề, em đưa chị 10 cái template còn được, còn giải được brief không thì chắc phải bốc một tụ tarot.
Hay một ví dụ thời đại hơn, là các bạn vào ChatGPT nhờ nó làm phần Consumer Segmentation không quên nhắc nó trình bày theo một template nhìn nguy hiểm tí, và kết quả nó trả ra ta thấy nó ảo ảo, "không thấy sai chỗ nào". Nếu bạn đang cảm thấy như vậy thì tin vui là bạn không cô đơn, còn tin buồn là năng lực của bạn sẽ khó vượt qua mức 5/10 (trừ khi bạn hài lòng với mức này).
Rất nhiều người nghĩ rằng template = công thức của kiến thức, chỉ cần điền vào là xong. Sự thật là để sử dụng được template bạn cần có kiến thức nền vững và có mạch suy nghĩ rõ ràng, để KHÔNG BỊ PHỤ THUỘC vào bất cứ template nào.
Template không phải kiến thức, nó là hình thức.
Đây chính là cách tiếp cận của khoá học Strategic & Integrated Communication mà mình đứng lớp suốt 3 năm qua. Mình cũng nói với bạn học viên chỉ cần có mạch suy nghĩ vững vàng thì dù đổi công ty hay gặp bất cứ template/framework nào thì các bạn cũng không rối não nữa. Xa hơn nữa, khi mạch suy nghĩ đã quá vững, các bạn có thể tự tạo ra template cho chính mình.
Chúc các bạn có ít thông tin hơn nhưng nhiều kiến thức hơn mỗi ngày nhé.
©️ baokhanhnguyen.com, Strategic & IMC Planning Consultant & Coach
