Giữa thời điểm nhiều người trẻ chọn theo đuổi những hướng đi quen thuộc như minh họa, thiết kế hay digital art, Trần Long Phụng lại chọn bước đi trên một lối riêng ít người biết đến: làm đồ chơi nghệ thuật (art toy). Một lĩnh vực còn xa lạ ở Việt Nam, nhưng với anh, đó lại là cách để kể những câu chuyện Việt Nam bằng một ngôn ngữ sáng tạo mà cả thế giới đều có thể cảm nhận được.
Cơ duyên đưa Phụng đến với art toy bắt đầu từ những chuyến đi triển lãm quốc tế ở Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản và Hàn Quốc, nơi quy tụ hàng trăm nghệ sĩ sáng tạo từ khắp nơi trên thế giới. Ở đó, anh được nhìn thấy mỗi quốc gia đều có cách thể hiện bản sắc riêng qua đồ chơi mà họ làm ra: người Nhật tỉ mỉ, người Hàn hiện đại, người Thái rực rỡ sắc màu văn hóa địa phương. Và giữa những sắc màu đó, anh chợt tự hỏi: “Vậy art toy Việt Nam sẽ như thế nào?”
Từ câu hỏi nhỏ ấy, Phụng bắt đầu hành trình tạo nên những món đồ chơi mang linh hồn và tinh thần Việt, để thế giới thấy rằng, Việt Nam không chỉ có thể sáng tạo, mà còn có thể kể câu chuyện của mình một cách riêng, chân thật và đầy cảm xúc.
Ở thời điểm bắt đầu, xung quanh Phụng hầu như không có ai hiểu rõ về lĩnh vực này. Không có lớp học để theo, không giáo trình tiếng Việt để đọc, cũng chẳng có cộng đồng để hỏi mỗi khi cần giải đáp. Mọi thứ đều mơ hồ đối với Phụng, duy chỉ có niềm tò mò và một chút gan liều của tuổi trẻ để dẫn lối. “Nếu bạn đang đứng trước một lĩnh vực mới, chưa ai đi trước, sợ hãi là bình thường. Nhưng thay vì cố hết sợ, hãy bắt tay làm khi vẫn còn sợ. Không cần tuyên bố lớn, không cần chứng minh gì ngay. Chỉ cần làm đều mỗi ngày, và để thời gian trả lời.” - Phụng bày tỏ.
Những ngày tháng ấy, anh phải mò mẫm từng bước, vừa làm vừa sai, vừa học vừa tự tìm cách khắc phục. Có lúc phải xem hàng trăm video nước ngoài để hiểu quy trình làm resin, có lúc thử đi thử lại chỉ để một lớp sơn bám đều hơn trên mô hình. Mọi kiến thức đều đến từ những lần thất bại, sự kiên nhẫn và cả niềm tin rằng: nếu thế giới làm được, thì người Việt cũng có thể làm được.
Khoảnh khắc khi ý tưởng đầu tiên trở thành mô hình hiện hữu trên tay thật sự, Phụng hiểu rằng không phải bản thân chọn art toy, mà chính con đường này đã chọn mình. Khi được hỏi cảm xúc của anh khi ấy, anh bồi hồi chia sẻ: "Lần đầu tiên nhìn thấy một nhân vật bước ra khỏi trang phác thảo, trở thành một mô hình thật có khối, có trọng lượng, mình gần như nín thở. Cảm giác cầm nó trên tay, chạm vào từng đường nét mà trước đó chỉ tồn tại trong trí tưởng tượng… mình bỗng nhận ra rằng bản thân vừa biến mọi cảm xúc trong đầu thành một thứ có thể chạm vào được."
Từ 2D concept đến tạo hình 3D concept và cuối cùng là sản xuất art toy (in ấn, xử lý phôi, sơn màu) là cả một quy trình gồm 10 bước mà Phụng đặt ra để cùng hướng đến một mục tiêu chung đó là tạo ra được những món đồ chơi thiết kế đầy sáng tạo, "made in Vietnam", chất lượng tốt & có tính thẩm mỹ cao. Không có ai đi trước để chỉ đường, nhưng chính khoảng trống đó lại cho anh cơ hội tự vẽ nên con đường của riêng mình. Một con đường tuy gập ghềnh, chậm rãi, nhưng thật sự thuộc về anh và về hành trình khai mở cho đồ chơi nghệ thuật Việt Nam.
Có những giai đoạn, mọi thứ trở nên quá thực tế đến mức gần như muốn dừng lại. Nguồn nguyên liệu khó tìm, tiền vốn nhập vật tư cạn dần, mẫu thử lỗi liên tục. Với một thị trường còn mới như Việt Nam, khi nhắc đến “đồ chơi nghệ thuật”, phản ứng đầu tiên thường là những câu hỏi mang tính hoài nghi nhiều hơn tò mò: “Nó là gì?”, “Bán cho ai?”, “Làm sao cạnh tranh được với Popmart?”. Những câu hỏi ấy không chỉ đến từ người ngoài, mà đôi khi, còn đến từ chính người thân, bạn bè và cả … bản thân anh. “Có thời điểm mình cũng hoang mang thật. Thu nhập không ổn định, chi phí sản xuất tăng, khách chưa hiểu sản phẩm, lúc đó câu hỏi 'sao sống nổi?' nghe nó rất thật, không còn là lời nói ngoài tai nữa.” - Phụng chia sẻ.
Thế nhưng, điều giữ anh ở lại không phải là một niềm tin lớn lao nào cả. Chỉ đơn giản là, sáng hôm sau thức dậy, anh vẫn muốn tiếp tục làm. Vẫn muốn pha màu, vẫn muốn nắn lại khuôn, vẫn muốn nhìn một nhân vật dần thành hình trong lòng bàn tay mình.
Một sự rõ ràng kỳ lạ, vừa nhẹ tênh vừa mạnh mẽ: đây không còn là sở thích, mà là điều mình muốn thức dậy mỗi ngày để làm. Từ giây phút đó, câu hỏi “Có nên đi tiếp không?” biến mất. Trong đầu chỉ còn lại một câu duy nhất: “Làm sao để đi xa hơn?”
Trên chặng đường bắt đầu làm nghề của mình, Phụng có cơ hội gặp gỡ nhiều nghệ sĩ quốc tế - những người đi trước, đã gắn bó với art toy hơn cả một thập kỷ. Qua những cuộc trò chuyện, những buổi chia sẻ kinh nghiệm, anh dần nhận ra: giá trị của art toy không nằm ở kỹ thuật hoàn hảo hay bề mặt bóng bẩy. Một người nghệ sĩ Hàn Quốc từng nói với anh, sau hơn 15 năm cầm cọ: “Art toy là cảm xúc và thế giới quan mà nhân vật mang theo.”
Câu nói tưởng chừng giản dị ấy lại thay đổi cách Phụng nhìn về công việc của mình rằng mỗi nhân vật, dù nhỏ bé, cũng có thể là một “thế giới” riêng, nơi cảm xúc, ký ức và những góc nhìn cá nhân được hóa thành hình, thành dáng, thành câu chuyện. Và đó mới là thứ khiến một tác phẩm sống lâu hơn mọi trào lưu. Vì thế, sau mỗi khoảnh khắc hoàn thiện, anh luôn tự hỏi: “Nhân vật này đã có linh hồn chưa? Nó có thể ‘đứng’ trong thế giới riêng của nó không? Nó có khiến ai đó cảm thấy điều gì đó, dù chỉ một chút?”. Nếu câu trả lời là “chưa”, dù kỹ thuật có đẹp đến đâu, anh vẫn sẽ làm lại từ đầu.
Từ cách nhìn ấy, cảm hứng sáng tạo của Phụng cũng dần trở nên rõ ràng hơn: anh muốn kể những câu chuyện Việt Nam theo cách của riêng mình. Từ những mẩu chuyện nhỏ lượm nhặt, món ăn truyền thống đến những con người xung quanh và cả những lát cắt văn hóa rất đời thường, tất cả đều chất liệu nuôi dưỡng thế giới nhân vật của anh: một cô đào chèo với đôi môi bặm trên sân khấu dân gian, một cô gái Lô Lô rực rỡ trong bộ váy thổ cẩm ở vùng núi cao phía Bắc hay một anh chàng Mr. Bánh Mì giản dị, vui tươi bước ra từ góc phố Sài Gòn buổi sáng. Mỗi nhân vật đều có một tính cách riêng, đại diện cho thế hệ trẻ Việt dám kể câu chuyện của mình bằng giọng nói riêng, không hoài cổ, không mượn phong cách của châu Á hay bất cứ nơi nào khác. Thay vào đó là Việt Nam được thể hiện theo cách trẻ trung, tinh nghịch, giàu cảm xúc, gần gũi và tự tin.
Trong quá trình sáng tạo, Phụng luôn có ý thức đưa yếu tố Việt Nam vào sản phẩm, nhưng theo cách tinh tế, không hề lạm dụng các biểu tượng quen thuộc. Với anh, Việt Nam không chỉ là nón lá, áo dài hay hoa văn truyền thống; thay vào đó là sự hiện diện qua tinh thần, khí chất của nhân vật, cách mỗi nhân vật kể câu chuyện của riêng nó, cách nó tồn tại và sống trong thế giới tưởng tượng mà anh dựng lên. Với Phụng, giá trị thật sự của mỗi nhân vật không nằm ở kỹ thuật hay số lượng, mà ở khoảnh khắc người nhìn thấy bóng dáng thân quen thông qua mỗi mô hình, nhận ra một phần tuổi thơ, một phần con người Việt trong đó. Khi điều đó xảy ra, nhân vật đã hoàn thành sứ mệnh của mình.
Trong chặng đường tìm hiểu văn hóa Việt ấy, Phụng cũng tìm thấy những người đồng đội, những người bạn không chỉ chung niềm đam mê mà còn chung sự nhẫn nại để hoàn thiện chỉn chu từ những chi tiết nhỏ nhất. Từ đầu năm 2025, Phụng cùng team Punart bắt đầu phát triển mảng art toy Việt Nam, sản xuất và sơn thủ công ngay tại studio. Punart hình thành một cách rất tự nhiên. Ban đầu, Phụng chỉ muốn có một góc làm việc đẹp để nuôi dưỡng cảm hứng, mua thêm đủ thứ từ trang trí đến công cụ, thiết bị… Rồi một ngày nhìn lại, góc bàn ấy đã trở thành một studio đầy đủ, nơi mọi chi tiết nhỏ nhất được chăm chút, không thiếu thứ gì. Từ đó, hành trình làm nghệ thuật chuyên nghiệp của Phụng và team Punart thực sự bắt đầu.
Khi được hỏi về quá trình thành lập Punart, Phụng chia sẻ rằng: “Đừng đi một mình. Hãy lập team, rủ rê nhiều người cùng sợ và cùng vượt qua nỗi sợ. Phụng tin các bạn trẻ Việt hoàn toàn có thể làm được những điều chưa ai từng làm. Lớn lên trong một văn hóa không ồn ào, nhưng sâu sắc và thật, các bạn cảm nhận được những điều nhỏ nhặt, tinh tế. Và khi làm điều gì bằng trái tim, tác phẩm tự nhiên có hồn. Thế giới bây giờ không tìm sự hoàn hảo nữa, họ tìm những thứ có hồn, có cảm xúc.”
Bước ngoặt lớn nhất với Phụng là lần đầu tiên mang art toy Việt Nam ra triển lãm quốc tế. Lần đầu bước vào sân chơi quốc tế, cảm giác của Phụng giống như một đứa trẻ lần đầu bước vào xứ sở thần tiên. Không gian triển lãm khổng lồ, hàng trăm nghệ sĩ từ khắp nơi. Mỗi người mang thế giới sáng tạo riêng, kể câu chuyện bằng mô hình, màu sắc, và nhân vật sống động đến mức khiến Phụng đứng nhìn quên cả thời gian.
Ở đó, có những người chưa hề biết tiếng Việt, chưa từng đến Việt Nam, nhưng họ đứng lại rất lâu trước nhân vật của Phụng, tò mò, hỏi han, và muốn nghe câu chuyện phía sau. Một artist từ Thượng Hải từng nói với Phụng: “Tôi chưa từng thấy ai thiết kế ra nhiều nhân vật đến thế, nó hẳn là một vũ trụ luôn rồi.” Lời nhận xét giản dị ấy không chỉ khiến anh nhận ra văn hóa Việt Nam hoàn toàn có thể chạm đến người khác mà còn giúp anh cảm nhận rõ hơn năng lực sáng tạo của bản thân, một điều để anh tự hào và trân trọng.
Với Phụng, điều làm art toy Việt tạo dấu ấn không phải là khả năng cạnh tranh với thế giới, mà là việc có thể kể câu chuyện mà chỉ Việt Nam mới có. Thị trường đồ chơi nghệ thuật toàn cầu đã phát triển rất nhanh, nếu cố chạy theo để giống họ, những sản phẩm anh làm ra sẽ bị hòa lẫn. Nhưng nếu kể câu chuyện từ đời sống, ký ức, văn hóa của người Việt, thì không ai có thể thay thế được. Việt Nam là nguồn cảm hứng phong phú, không thể sao chép hay nhầm lẫn với những nền văn hoá khác. Và khi art toy mang linh hồn Việt một cách tự nhiên và hiện đại, nó tự tạo dấu ấn mà không cần giải thích.
Chia sẻ về tương lai của Punart, Phụng không chỉ muốn studio trở nên lớn hơn mà còn muốn đi xa và cùng nhiều người Việt hơn, mang câu chuyện Việt ra thế giới theo cách riêng, gần gũi và chân thật. Anh và các đồng đội muốn xây dựng một vũ trụ nhân vật Việt Nam, nơi mỗi nhân vật không chỉ là mô hình, mà còn có câu chuyện, cảm xúc và linh hồn riêng. Punart hướng đến ba mục tiêu chính:
1. Mở rộng sản xuất để nhiều người Việt sở hữu art toy của mình.
2. Hợp tác quốc tế để nhân vật Việt xuất hiện tại cửa hàng art toy ở Thái Lan, Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc… không chỉ trong triển lãm
3. Xây cộng đồng sáng tạo Việt Nam – tạo sân chơi để những bạn trẻ yêu sáng tạo có thể học, thử, sai, phát triển, để không ai phải “đi một mình” như Phụng và team những ngày đầu.
Như vậy, Punart không chỉ là hành trình của Phụng hay của team, mà còn là lời nhắc nhở rằng chỉ cần đủ dũng cảm và kiên trì bước đi trên con đường riêng, bạn sẽ bước đến những vùng đất bạn chưa bao giờ nghĩ tới, nơi dấu chân bạn vẫn giữ trọn bản sắc rất riêng của chính mình. Và hơn tất cả, Punart mời gọi những người trẻ Việt dám mơ, dám thử và dám viết nên câu chuyện bởi màu sắc bản thân mình có. Bởi cuối cùng, nghệ thuật không chỉ là sản phẩm, mà là cầu nối của cảm xúc, ký ức, và cả những giá trị văn hóa trường tồn, một thế giới mà bất kỳ ai cũng có thể bước vào, và tự tìm thấy một phần của chính mình trong đó.
