Những màn khẩu chiến “nảy lửa” trên Threads gần đây chỉ là phần nổi của “tảng băng” mâu thuẫn giữa Elon Musk và Sam Altman. Cả hai từng hợp tác khi thành lập OpenAI vào năm 2015, với mục đích, theo như Musk và Altman chia sẻ, là phát triển trí tuệ nhân tạo vì lợi ích của nhân loại. Trong giai đoạn đầu, họ được cho là đã cùng bày tỏ khát vọng xây dựng AI như một công cụ an toàn, minh bạch và phổ quát. Nhưng theo quan sát của giới phân tích, sự phát triển nhanh chóng của OpenAI và áp lực cạnh tranh trong ngành đã bộc lộ những khác biệt quan điểm, khiến mối quan hệ hợp tác ban đầu không còn bền chặt như trước.
Mối quan hệ bạn bè “cùng chung chí hướng”: Đồng sáng lập OpenAI (2015)
Trong quá khứ, Sam Altman nhiều năm liền xem Elon Musk như một biểu tượng công nghệ truyền cảm hứng. Nhờ sự giới thiệu của Geoff Ralson tại Y Combinator, Altman lần đầu gặp Musk và có cơ hội tham quan nhà máy SpaceX. Trải nghiệm này giúp ông hình dung rõ hơn về tầm nhìn khác biệt của Musk và từ đó nuôi dưỡng mối quan hệ gắn bó giữa hai người.
Trong giai đoạn giữ cương vị Chủ tịch Y Combinator (2014 - 2019), Altman nhanh chóng trở thành một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất Thung lũng Silicon. Khả năng gây quỹ xuất sắc, phong thái giản dị đối lập với những ý tưởng táo bạo, đã khiến ông trở thành nhân tố trung tâm trong cộng đồng khởi nghiệp và thu hút được nhiều nhà đầu tư. Đây cũng là nền tảng khiến ông dễ dàng tìm thấy sự đồng điệu với Musk - người vốn nổi tiếng với các dự án công nghệ tham vọng.
Từ đầu năm 2015, Musk và Altman bắt đầu có gặp nhau thường xuyên, đặc biệt là những bữa tối vào tối thứ Tư tại khu vực Vịnh San Francisco. Câu chuyện của họ thường xoay quanh viễn cảnh nhân loại phải đối diện với các mối đe dọa toàn cầu, trong đó nguy cơ AI vượt ngoài tầm kiểm soát con người là chủ đề cả hai cùng đặc biệt quan tâm. Nỗi lo này trở thành chất xúc tác để họ tiến gần hơn đến một ý tưởng hợp tác cụ thể.
Đến tháng 5/2015, Altman đề xuất với Musk việc xây dựng một dự án phát triển trí tuệ nhân tạo tổng hợp (AGI) với quy mô tương tự “Dự án Manhattan,” nhằm đảm bảo công nghệ này không rơi vào tay duy nhất một tập đoàn, điển hình là Google - đơn vị đang dẫn đầu lĩnh vực AI khi đó. Ý tưởng nhanh chóng nhận được sự đồng thuận từ Musk, và chỉ vài tháng sau, hai người cùng công bố sự ra đời của phòng thí nghiệm phi lợi nhuận OpenAI với số vốn ban đầu cam kết lên đến 1 tỷ USD, trong đó phần lớn đến từ Musk. Đây là thời kỳ mà mối quan hệ Musk - Altman được xem như hình mẫu “cùng chung chí hướng” trong giới công nghệ toàn cầu.
Mâu thuẫn kéo dài gần một thập kỷ: Từ những cuộc kiện tụng pháp lý cho đến khẩu chiến không ngừng trên mạng xã hội
Những rạn nứt đầu tiên xuất hiện (2017 - 2018)
Ngay từ giai đoạn khởi đầu, những khác biệt trong nội bộ OpenAI đã dần bộc lộ. Việc phát triển các dự án AI tiên phong đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ, vượt xa khả năng của một tổ chức phi lợi nhuận. Từ đây, ý tưởng chuyển đổi sang mô hình vì lợi nhuận bắt đầu được đưa ra thảo luận và trở thành chủ đề gây tranh cãi. Musk được cho là mong muốn nắm vai trò lãnh đạo chính để đảm bảo định hướng phát triển AI, trong khi Altman cùng một số đồng sáng lập khác thiên về cách tiếp cận tập thể, đề cao sự đồng thuận.
Đến năm 2017, mâu thuẫn này bùng nổ khi ban lãnh đạo OpenAI chính thức cân nhắc thay đổi cấu trúc hoạt động để đáp ứng nhu cầu nghiên cứu ngày càng phức tạp. Trong các cuộc họp kín, Musk đưa ra đề xuất ông nên nắm quyền kiểm soát đa số, với lý do có thể đảm bảo định hướng phát triển AI đi đúng quỹ đạo. Tuy nhiên, Altman cùng các đồng sáng lập khác như Greg Brockman và Ilya Sutskever đã không đồng ý, lo ngại rằng quyền lực tập trung quá nhiều vào một cá nhân sẽ đi ngược lại sứ mệnh ban đầu của tổ chức.
Khi căng thẳng ngày càng lớn, Musk bày tỏ quan điểm rằng OpenAI, dưới sự lãnh đạo của Altman, đã thay đổi ưu tiên, tập trung nhiều hơn vào sự phát triển tổ chức. Đến đầu năm 2018, bất đồng đạt đến điểm không thể dung hòa, và Musk quyết định rút khỏi OpenAI, khép lại một giai đoạn hợp tác từng được kỳ vọng rất lớn.
Mâu thuẫn dần trở nên lớn hơn qua từng năm (2019 - nay)
Năm 2019, Elon Musk chính thức chia sẻ rằng ông “không đồng ý” với hướng phát triển của OpenAI và muốn tập trung toàn lực cho Tesla. Sau này, Musk cho biết việc rời đi là “tốt hơn trên tinh thần tích cực,” như một cách để khép lại giai đoạn hợp tác với OpenAI.
Đến năm 2022, sau khi mua lại Twitter vào tháng 10, Musk bắt đầu công khai chỉ trích OpenAI trên chính nền tảng này. Ông cho rằng OpenAI đã rời xa tôn chỉ ban đầu khi chuyển từ mô hình phi lợi nhuận, mã nguồn mở sang hướng thương mại hóa. Khi ChatGPT ra mắt vào tháng 11/2022 và tạo hiệu ứng lớn, Musk tiếp tục bày tỏ lo ngại rằng công ty đang “đóng mã nguồn” và chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Microsoft. Đáp lại, OpenAI giải thích việc trở thành công ty lợi nhuận có giới hạn (public benefit corporation) là cần thiết để huy động vốn cho nghiên cứu, đồng thời khẳng định sứ mệnh vì lợi ích chung vẫn được duy trì.
Năm 2023, Musk thành lập công ty riêng mang tên xAI, chính thức ra mắt vào tháng 3. Cũng trong thời điểm đó, ông cùng hơn 1.000 nhân vật trong ngành công nghệ ký tên vào một bức thư kêu gọi tạm dừng huấn luyện các hệ thống AI tiên tiến trong 6 tháng, nhằm giảm thiểu rủi ro tiềm tàng. Trái lại, Sam Altman vẫn kiên định với định hướng phát triển của OpenAI và nhiều lần cố gắng giảm căng thẳng công khai. Trong một buổi trò chuyện năm 2023, ông vừa gọi Musk là “anh hùng” vì quan tâm đến tương lai AI, vừa bày tỏ rằng phong cách làm việc của Musk “không phải điều tôi mong muốn.”
Bước sang năm 2024, căng thẳng chuyển sang cấp độ pháp lý. Cuối tháng 3, Musk khởi kiện OpenAI cùng Sam Altman và Greg Brockman với cáo buộc công ty đã “trở thành một công ty con đóng mã nguồn” của Microsoft, theo đuổi lợi nhuận thay vì sứ mệnh ban đầu. Dù sau đó ông rút đơn kiện, đến tháng 8 Musk tái khởi kiện, cho rằng mình đã bị “lừa dối” khi tham gia sáng lập và yêu cầu bồi thường. Đến tháng 11, ông tiếp tục mở rộng phạm vi vụ kiện, bổ sung Microsoft và Reid Hoffman vào danh sách bị cáo với cáo buộc độc quyền, đồng thời đề nghị tòa ngăn OpenAI từ bỏ mô hình phi lợi nhuận. Các tranh chấp pháp lý này hiện vẫn đang được tòa án xem xét.
Những lần “lời qua tiếng lại” tưởng chừng hài hước nhưng lại rất căng thẳng trên mạng xã hội
Song song với những tranh chấp pháp lý, Elon Musk và Sam Altman liên tục biến mạng xã hội thành “đấu trường” công khai. Từ những phát biểu châm biếm nhẹ nhàng cho tới cáo buộc trực diện, các màn khẩu chiến này vừa gây chú ý cho dư luận, vừa cho thấy mâu thuẫn đã vượt xa khuôn khổ chuyên môn.
Ngày 7/8/2025, ngay sau khi Microsoft công bố tích hợp GPT-5 vào loạt sản phẩm chiến lược, Musk cảnh báo trên X rằng “OpenAI sẽ nuốt sống Microsoft”. Được CNBC yêu cầu bình luận, Altman chỉ đáp ngắn gọn: “Bạn biết đấy, tôi không nghĩ nhiều về ông ấy”, ám chỉ rằng những chỉ trích liên tục của Musk không còn là điều ông quan tâm.
Chỉ ít lâu sau, Musk tiếp tục dọa kiện Apple, cáo buộc App Store thiên vị ChatGPT. Altman đáp lại bằng cách dẫn bài báo điều tra của Platformer, trong đó có thông tin Musk từng chỉnh sửa thuật toán X để ưu tiên hiển thị tweet của chính mình. Cuộc trao đổi sau đó dần chuyển hướng sang những tranh luận mang tính cá nhân: Musk gọi Altman là “kẻ nói dối”, còn Altman thách ông ký bản khai cam kết công khai toàn bộ thuật toán. Trước đó, Altman từng châm biếm khẩu hiệu “tự do ngôn luận tuyệt đối” của Musk là “on steroids” (một cách mỉa mai rằng chính Musk cũng đặt ra ngoại lệ cho nguyên tắc này).
Đôi khi, những “con số tỷ đô” cũng được dùng như công cụ khẩu chiến. Musk từng tuyên bố sẵn sàng bỏ ra 97,4 tỷ USD để mua lại OpenAI nếu Altman thay đổi mô hình tổ chức. Không bỏ lỡ cơ hội đáp trả, Altman viết trên mạng xã hội rằng OpenAI “cũng sẵn sàng mua lại Twitter với giá 9,74 tỷ USD”, một lời đùa nhấn mạnh rằng những con số khổng lồ trong giới công nghệ đôi khi chỉ là màn phô trương.
Bề ngoài, những màn đáp trả này mang dáng dấp hài hước, song ẩn sau đó là sự căng thẳng ngày càng leo thang. Cả Musk lẫn Altman đều tận dụng mạng xã hội như một vũ khí để khẳng định quan điểm và thử thách uy tín của đối phương trước công chúng.
Trump trở lại và cuộc “so găng” giữa hai tỷ phú công nghệ bắt đầu mang màu sắc chính trị (2024 - 2025)
Việc Donald Trump tái đắc cử đã trở thành một biến số mới, góp phần định hình lại bối cảnh cạnh tranh giữa Musk và Altman. Sau bầu cử, Musk nổi lên như một trong những “cộng sự thân tín” của Trump, vừa ủng hộ mạnh mẽ với khoản đóng góp gần 239 triệu USD cho chiến dịch 2024, vừa được trao vai trò cố vấn công nghệ. Cùng lúc, Altman, dù từng công khai chỉ trích Trump, cũng buộc phải điều chỉnh chiến lược, xây dựng quan hệ với chính quyền mới và nhấn mạnh tầm quan trọng của AI đối với an ninh quốc gia.
Ngày 20/1/2025, trong lễ nhậm chức, Tổng thống Trump công bố chương trình hạ tầng AI liên bang “Stargate” trị giá 500 tỷ USD, với sự tham gia của nhiều tập đoàn công nghệ lớn, trong đó có OpenAI. Altman có mặt tại sự kiện và công khai cảm ơn chính quyền vì đã giúp dự án trở nên khả thi. Ngay sau đó, Musk đăng bài chỉ trích trên mạng xã hội, cho rằng các công ty tham gia không thực sự đủ tiềm lực để hiện thực hóa Stargate. Altman phản hồi bằng cách mời Musk đến tham quan cơ sở dữ liệu đầu tiên của dự án, đồng thời khẳng định lợi ích quốc gia không nhất thiết trùng khớp với lợi ích riêng của một công ty.
Trên thực tế, Trump tỏ ra duy trì khoảng cách với cả hai. Khi được hỏi về mâu thuẫn giữa Musk và Altman, ông chỉ đùa rằng “có những người tôi không ưa, và chắc Musk cũng thế”, cho thấy Nhà Trắng không nghiêng hẳn về phía nào. Nhờ vậy, cả Musk (với xAI, SpaceX, Tesla) lẫn Altman (với OpenAI) đều tiếp tục tìm kiếm lợi thế trong mối quan hệ với chính quyền.
Sau bầu cử, Musk thường xuyên xuất hiện công khai cùng Trump tại các sự kiện thể thao và những buổi tiệc chính trị ở Mar-a-Lago, củng cố hình ảnh đồng minh thân cận. Ảnh hưởng gia tăng trên chính trường giúp ông có vị thế tác động đến các chính sách công nghệ, trong đó có Stargate. Trong khi đó, Altman kiên trì theo đuổi con đường riêng, mở rộng mạng lưới hợp tác với Microsoft, SoftBank, Oracle và nhiều đối tác chiến lược khác để đảm bảo nguồn lực cho Stargate. Ông cũng tổ chức nhiều cuộc gặp kín với các quan chức và nhà đầu tư tại Palm Beach, cho thấy nỗ lực gắn kết chính trị với phát triển công nghệ.
Việc Trump quay lại Nhà Trắng đã biến cuộc đối đầu giữa Musk và Altman từ một cạnh tranh công nghệ thành một cuộc đấu mang màu sắc chính trị - quyền lực rõ rệt. Khi cả hai đều tìm cách định hình chính sách AI của Mỹ, cuộc cạnh tranh này không chỉ quyết định vị thế trong ngành công nghệ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến cán cân quyền lực tại Washington.
Ranh giới mong manh giữa cuộc khẩu chiến của hai ông lớn và số phận bức tranh AI toàn cầu những thập kỷ tới
Cuộc đối đầu giữa Elon Musk và Sam Altman, giờ đây đã biến thành một “Chiến tranh Lạnh AI” đúng nghĩa, không chỉ dừng lại ở mâu thuẫn cá nhân. Đây là cuộc tranh giành ảnh hưởng để xác định “hệ điều hành” cho tương lai, nơi các hệ thống trí tuệ nhân tạo sẽ len lỏi và chi phối hầu hết khía cạnh đời sống con người.
Câu hỏi đặt ra không đơn thuần là chatbot nào thông minh hơn, mà là: những nguyên tắc nền tảng nào sẽ được lập trình vào “trí não” của các hệ thống AI? Liệu tương lai sẽ thuộc về những mô hình đóng, được kiểm soát chặt chẽ, gắn với các tập đoàn khổng lồ như OpenAI hay Google - nơi “an toàn” đồng nghĩa với kiểm soát và lợi nhuận? Hay một hệ sinh thái AI mở, hỗn loạn nhưng giàu sức sống, hướng đến sự minh bạch và “tìm kiếm sự thật” như Musk cổ vũ, mới là con đường nhân loại chọn đi?
Cuộc đối đầu này hiện không chỉ gói gọn trong phạm vi cá nhân, mà còn liên quan đến chính phủ, tập đoàn công nghệ, nhà đầu tư và hàng tỷ người dùng toàn cầu. Khi các nhà quản lý đang gấp rút tìm cách đặt luật chơi, các nhà phát triển buộc phải chọn phe, còn xã hội đứng trước những quyết định mang tính thế hệ: chúng ta muốn một tương lai được dẫn dắt bởi AI “an toàn nhưng giới hạn,” hay “tự do nhưng đầy rủi ro”?
Vì thế, khẩu chiến của Musk và Altman, dù bề ngoài chỉ là những màn “đá xéo” trên mạng xã hội, thực chất đã trở thành tâm điểm của thế kỷ 21. Nó là cuộc tranh luận về niềm tin, quyền lực và triết lý công nghệ, nơi phần thắng không chỉ quyết định ngôi vương trong ngành AI, mà còn viết nên những dòng đầu tiên của “bản mã nguồn cho chương tiếp theo của nhân loại.”
Nhã Vy
Subscribe Newsletter của Advertising Vietnam để theo dõi nhiều tin tức hấp dẫn về ngành quảng cáo.
