Mới đây, công chúng xôn xao trước việc Úc chính thức ban hành lệnh cấm mạng xã hội đối với trẻ em dưới 16 tuổi, theo luật Online Safety Amendment (Social Media Minimum Age) Bill 2024. Quy định này yêu cầu các nền tảng vô hiệu hóa tài khoản hiện tại của người dùng dưới 16 tuổi và từ chối tạo tài khoản mới cho đến khi người dùng đủ tuổi, nhằm tăng cường bảo vệ trẻ trước các rủi ro trực tuyến.
Đối với các thương hiệu và nền tảng mạng xã hội, lệnh cấm đặt ra một thách thức kép: vừa phải tuân thủ các yêu cầu pháp lý nghiêm ngặt, vừa đảm bảo trải nghiệm người dùng an toàn mà không làm gián đoạn các dịch vụ hoặc ảnh hưởng tới thương hiệu. Nhiều nền tảng đã triển khai các biện pháp xác minh độ tuổi phức hợp, nâng cấp hệ thống an toàn nội dung và gửi thông báo đến người dùng tiềm năng bị ảnh hưởng, nhằm giảm thiểu rủi ro pháp lý và duy trì uy tín thương hiệu.
Úc siết chặt mạng xã hội: Lệnh cấm dưới 16 tuổi chính thức kích hoạt
Chính phủ Úc đã thông qua luật Online Safety Amendment (Social Media Minimum Age) Bill 2024 vào ngày 28/11/2024, quy định độ tuổi tối thiểu bắt buộc là 16 để sử dụng một số nền tảng mạng xã hội. Quy định này sẽ bắt đầu áp dụng từ ngày 10/12/2025, và phụ huynh không thể cấp phép cho con dưới 16 tuổi sử dụng các nền tảng này.
Từ Thứ Tư này, ngày 10/12, các nền tảng nằm trong danh sách của chính phủ Úc buộc phải:
- Vô hiệu hóa tài khoản của người dùng dưới 16 tuổi
- Từ chối tạo tài khoản mới cho đến khi người dùng đủ 16 tuổi
Nếu không thực hiện đầy đủ các “biện pháp hợp lý” để ngăn trẻ dưới 16 tuổi sử dụng dịch vụ, các nền tảng có thể bị eSafety phạt tới 49,5 triệu AUD.
Danh sách nền tảng bị áp dụng lệnh cấm ban đầu gồm:
- TikTok
- Snapchat
- X (Twitter)
- YouTube
- Twitch
- Kick
- Threads (vì yêu cầu tài khoản Instagram)
Đây chỉ là danh sách khởi điểm. Chính phủ cho biết danh sách có thể được mở rộng nếu trẻ em chuyển sang sử dụng các nền tảng khác sau khi lệnh cấm có hiệu lực.
Lý do thật sự phía sau lệnh cấm mạng xã hội lớn chưa từng có của Úc
Chính phủ Úc viện dẫn kết quả nghiên cứu công bố đầu năm 2025: 96% trẻ từ 10-15 tuổi sử dụng mạng xã hội, và 7/10 từng tiếp xúc với nội dung độc hại như bạo lực, kỳ thị phụ nữ, hay nội dung cổ súy rối loạn ăn uống và tự tử. Cứ 7 trẻ thì có 1 em cho biết đã từng bị người lớn hoặc trẻ lớn hơn gạ gẫm, và hơn một nửa từng là nạn nhân của bắt nạt trực tuyến.
Dựa trên những con số này, chính phủ cho rằng lệnh cấm là cần thiết để bảo vệ trẻ em khỏi các rủi ro về tâm lý, an toàn và phát triển. Bước đi của Úc cũng diễn ra trong bối cảnh nhiều quốc gia đang xem xét biện pháp mạnh tay hơn với mạng xã hội: Malaysia mới tuyên bố theo sát động thái của Úc, trước đó là Đan Mạch, Na Uy và một số nước EU được thúc đẩy bởi Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. Tại Anh, Online Safety Act yêu cầu các công ty chịu trách nhiệm nếu không bảo vệ trẻ khỏi nội dung độc hại. Ở Mỹ, ít nhất 20 bang đã thông qua luật liên quan đến trẻ em và mạng xã hội, dù chưa nơi nào áp dụng một lệnh cấm toàn diện như Úc.
Tuy vậy, quyết định này vẫn gây nhiều tranh cãi. Các tổ chức và chuyên gia lo ngại rằng cấm hoàn toàn mạng xã hội có thể hạn chế quyền tự do biểu đạt và quyền tiếp cận thông tin của trẻ, bởi mạng xã hội cũng là nơi các em học hỏi, kết nối cộng đồng, và tìm kiếm thông tin về sức khỏe, an toàn. Lệnh cấm còn tiềm ẩn nguy cơ làm trẻ bị cô lập, đặc biệt với những em ở vùng sâu vùng xa vốn phụ thuộc vào nền tảng số để duy trì sự kết nối.
Một mối lo khác là quyền riêng tư: để thực thi lệnh cấm, các nền tảng và chính phủ có thể phải triển khai hệ thống xác minh độ tuổi quy mô lớn, buộc người dùng cung cấp dữ liệu định danh nhạy cảm - điều gây lo ngại trong bối cảnh các vụ rò rỉ dữ liệu xảy ra ngày càng nhiều.
Mạng xã hội “chạy đua” trước lệnh cấm trẻ dưới 16 tuổi tại Úc
Chính phủ chỉ yêu cầu không được dùng duy nhất ID làm phương thức xác minh. Mỗi nền tảng tự chọn cách triển khai:
- Meta (Facebook, Instagram) cho biết họ đã xây dựng hệ thống an toàn hơn và bắt đầu thực thi các biện pháp mạnh. Từ đầu tháng 12, Meta gửi thông báo đến người dùng 13-15 tuổi rằng tài khoản sẽ bị đóng vào ngày 4/12. Công ty cũng khuyến khích trẻ dưới 16 tải dữ liệu cá nhân về máy trước khi bị khóa tài khoản. Đến nay, Meta đã bắt đầu xóa tài khoản của trẻ em dưới 16 tuổi tại Úc trên Facebook, Instagram và Threads, sớm hơn một tuần so với thời điểm lệnh cấm chính thức có hiệu lực. Ước tính sẽ có 150.000 tài khoản Facebook và 350.000 tài khoản Instagram bị ảnh hưởng. (Threads, tương tự X, chỉ truy cập được qua tài khoản Instagram). Ông lớn này cũng xác nhận sẽ không công bố chi tiết phương thức xác minh nhằm tránh bị người dùng “lách luật”.
- Snapchat chọn cách kết hợp giữa ngày sinh người dùng tự khai và phân tích hành vi tài khoản. Người dùng dưới 16 có thể tạm vô hiệu hóa tài khoản tối đa ba năm hoặc cho đến khi họ đủ tuổi. Tuy nhiên, điều này đồng nghĩa các Snap Streak(chuỗi ngày gửi ảnh liên tục) sẽ biến mất.
- TikTok sử dụng mô hình kết hợp giữa công nghệ và kiểm duyệt thủ công để nhận diện người dùng chưa đủ tuổi.
- Kick áp dụng công nghệ K-ID tương tự phương pháp Snapchat sử dụng.
- YouTube dựa vào tuổi của tài khoản Google cùng với nhiều tín hiệu bổ trợ khác để xác minh.
Một số nền tảng khác vẫn chưa đưa ra phương án cụ thể. Trong khi chính phủ nhấn mạnh mục tiêu là bảo vệ trẻ em khỏi nội dung độc hại, các nền tảng khẳng định họ đang nỗ lực xây dựng hệ thống an toàn hơn.
Các nền tảng mạng xã hội đang đứng trước xu hướng chuyển đổi nào sau lệnh cấm tại Úc?
Lệnh cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội của Úc đang trở thành một điểm tham chiếu toàn cầu, khơi dậy loạt tranh luận về cách bảo vệ trẻ em trong môi trường số. Canada, Anh, EU hay Pháp và Đan Mạch đều theo dõi sát sao, mỗi nơi chọn một cách tiếp cận khác nhau nhưng cùng chung một câu hỏi trọng tâm: nền tảng phải chịu trách nhiệm đến đâu, và phụ huynh nên can thiệp đến mức nào?
Nhìn chung, mấu chốt của tranh cãi vẫn là: Liệu việc bảo vệ trẻ em nên bắt đầu từ việc siết hành vi người dùng hay tái thiết kế chính nền tảng?
Nhiều chuyên gia cho rằng chỉ tập trung vào cấm đoán hoặc giám sát phụ huynh là chưa đủ. Bản chất vấn đề nằm ở cấu trúc xúc tác gây nghiện của mạng xã hội:
- Thuật toán duy trì tương tác bằng cách ưu tiên nội dung gây kích thích
- Cuộn vô hạn
- Thông báo đẩy liên tục
- Quảng cáo nhắm mục tiêu từng nhóm tuổi cụ thể.
Nếu không can thiệp vào chính cơ chế thiết kế nền tảng, mọi lệnh cấm đều có thể bị lách, như thực tế tại Trung Quốc và dự đoán tại Úc khi trẻ hoàn toàn có thể dùng VPN hoặc tài khoản mượn. Các đề xuất chính sách mới vì vậy đang hướng đến việc buộc các nền tảng tự điều chỉnh lại “kiến trúc sản phẩm”, bao gồm:
- Vô hiệu hóa hoặc hạn chế tính năng gây nghiện đối với người dùng nhỏ tuổi;
- Bật chế độ quyền riêng tư cao nhất theo mặc định
- Loại bỏ quảng cáo nhắm mục tiêu trẻ vị thành niên;
- Minh bạch hóa logic thuật toán và mở cơ chế đánh giá rủi ro độc lập;
- Tăng năng lực xác minh độ tuổi bằng công nghệ phù hợp, nhưng không thu thập thêm dữ liệu nhạy cảm của trẻ.
Từ lệnh cấm của Úc - nơi Meta đã bắt đầu vô hiệu hóa loạt tài khoản Facebook, Instagram, Threads của người dưới 16 tuổi, có thể thấy xu hướng chung trên thế giới: bài toán không chỉ là trẻ em truy cập mạng xã hội hay không, mà là các nền tảng có dám chấp nhận thay đổi mô hình vận hành của chính mình hay không.
Nhã Vy
Subscribe Newsletter của Advertising Vietnam để theo dõi nhiều tin tức hấp dẫn về ngành quảng cáo.
