Có một nghịch lý khá thú vị rằng: nhiều nhân viên không bắt đầu sợ AI sau khi dùng ChatGPT, Gemini hay các công cụ tạo sinh, mà sau khi nghe sếp nói về AI trong cuộc họp. Chỉ cần những cụm từ như "tối ưu nhân sự", "cắt giảm chi phí" hay "cái này AI sẽ làm thay", công nghệ lập tức bị gắn với một vai trò khác: đối thủ thay vì trợ lý.
Phần lớn người lao động không phản đối AI; nhưng nếu doanh nghiệp chỉ nói về những gì AI có thể thay thế mà quên nói con người sẽ phát triển ra sao, AI rất dễ bị xem như một "đối thủ" đến để giành việc.
Và khi đó, rào cản lớn nhất của chuyển đổi AI không còn là công nghệ, mà là cách lãnh đạo "truyền thông" về nó.
Khi AI được "giới thiệu" như một công cụ cắt giảm, nhân viên sẽ xem nó là mối đe dọa
Phần lớn doanh nghiệp triển khai AI với những mục tiêu rất rõ ràng: tăng năng suất, tối ưu chi phí, tự động hóa quy trình và nâng cao khả năng cạnh tranh. Đó đều là những mục tiêu hợp lý. Tuy nhiên, vấn đề bắt đầu xuất hiện khi AI được truyền thông chủ yếu dưới góc nhìn "thay thế".
Những cụm từ như "giảm nhân sự nhờ AI", "AI sẽ làm việc này tốt hơn em", hay việc vô tình phân loại một số vị trí là "ít giá trị hơn" khiến nhân viên nhanh chóng đặt mình vào thế đối lập với công nghệ. AI không còn được nhìn nhận như một công cụ hỗ trợ, mà trở thành đối thủ đang từng bước tiến vào công việc của họ.
Điều đáng nói là phần lớn người lao động không hề phản đối AI. Họ hiểu AI có thể giúp tiết kiệm thời gian, giảm những đầu việc lặp lại và nâng cao hiệu quả công việc. Điều khiến họ dè chừng là thông điệp họ nhận được: AI xuất hiện càng nhiều thì vai trò của con người có phải sẽ ngày càng nhỏ đi?
Đó cũng là lý do khái niệm FOBO (Fear of Becoming Obsolete: nỗi sợ bị tụt hậu) ngày càng được nhắc đến nhiều hơn. Đây không đơn thuần là nỗi sợ mất việc, mà là nỗi sợ những kỹ năng từng tạo nên giá trị của mình sẽ dần trở nên lỗi thời. Khi AI luôn được đặt cạnh những câu chuyện về tối ưu chi phí hay tinh giản bộ máy, nhân viên rất khó nhìn nó như một cơ hội phát triển.
Nói cách khác, vấn đề không phải AI đang làm gì, mà là AI đang được "đóng khung" như thế nào. Nếu doanh nghiệp chỉ kể câu chuyện về những gì AI có thể thay thế, nhân viên sẽ chỉ nghe thấy một thông điệp: đến lượt mình "cuốn gói ra đi" chỉ còn là vấn đề thời gian.
Điều nhân viên cần nghe không phải AI mạnh đến đâu, mà họ sẽ thay đổi như thế nào
Trong thời đại AI, không doanh nghiệp nào có thể đảm bảo rằng công việc sẽ mãi giữ nguyên như trước. Nhưng điều đó cũng không có nghĩa nhân viên chỉ có hai lựa chọn: hoặc thích nghi, hoặc bị thay thế.
Khoảng trống lớn nhất trong nhiều cuộc truyền thông nội bộ hiện nay là doanh nghiệp nói rất nhiều về năng lực của AI, nhưng lại nói quá ít về tương lai của con người.
Nhân viên không chỉ muốn biết AI có thể làm gì. Họ muốn biết công việc nào sẽ thay đổi, phần việc nào sẽ được tự động hóa, đâu vẫn là giá trị mà con người tạo ra và doanh nghiệp sẽ hỗ trợ họ thích nghi ra sao. Khi những câu hỏi này không được trả lời, mỗi người sẽ tự xây dựng cho mình một kịch bản riêng và thường đó là kịch bản bi quan nhất.
Đó cũng là lý do những lời trấn an theo kiểu "AI sẽ không thay thế con người đâu" ngày càng kém thuyết phục. Điều người lao động cần không phải là một lời an ủi suông, mà là một lộ trình rõ ràng để hiểu mình sẽ phát triển như thế nào trong bối cảnh mới.
Thực tế, một công việc dễ được AI hỗ trợ không đồng nghĩa với việc công việc đó kém giá trị. AI có xu hướng xử lý tốt những nhiệm vụ mang tính lặp lại hoặc có quy trình rõ ràng, nhưng điều đó không phản ánh giá trị của người thực hiện công việc ấy. Khi doanh nghiệp vô tình đánh đồng "dễ tự động hóa" với "ít giá trị", họ không chỉ tạo ra tâm lý phòng vệ mà còn khiến nhân viên cảm thấy những đóng góp của mình bị xem nhẹ.
Cách lãnh đạo nói về AI cũng là một phần của chiến lược AI
Nhiều doanh nghiệp xem AI là một dự án công nghệ. Nhưng trên thực tế, đây cũng là một dự án quản trị sự thay đổi.
Đầu tư vào AI không chỉ là mua thêm công cụ hay xây dựng quy trình mới. Đó còn là quá trình giúp con người hiểu vì sao tổ chức thay đổi, thay đổi theo hướng nào và mình sẽ đóng vai trò gì trong bức tranh đó.
Vì vậy, truyền thông về AI không nên chỉ xoay quanh việc doanh nghiệp sẽ tiết kiệm bao nhiêu thời gian hay tối ưu được bao nhiêu chi phí. Quan trọng hơn, nó cần trả lời một câu hỏi mà mọi nhân viên đều đang âm thầm đặt ra: "Sau khi AI xuất hiện, doanh nghiệp còn cần mình ở điều gì?"
Khi câu trả lời đủ rõ ràng, AI sẽ được nhìn nhận như một công cụ để mỗi người nâng cấp năng lực của mình. Ngược lại, nếu doanh nghiệp chỉ nói về hiệu quả của công nghệ mà bỏ quên tương lai của con người, mọi nỗ lực thúc đẩy AI đều rất dễ vấp phải sự dè dặt và phản kháng.
Cuối cùng, AI không chỉ thay đổi cách chúng ta làm việc. Nó cũng đang buộc các nhà quản lý thay đổi cách họ giao tiếp với đội ngũ. Bởi trong kỷ nguyên AI, không phải doanh nghiệp nào ứng dụng AI nhanh hơn sẽ chiến thắng, mà là doanh nghiệp khiến nhân viên sẵn sàng đồng hành với AI nhanh hơn.
Nhã Vy
Subscribe Newsletter của Advertising Vietnam để theo dõi nhiều tin tức hấp dẫn về ngành quảng cáo.
