[Chuyện Hậu Trường] Khi những sắc thái văn hóa Việt tìm thấy tiếng nói chung trong Artwork “Dân Chơi Dân Ca”

Sau thành công của album “Vũ Trụ Cò Bay”, tháng 8/2026, nữ ca sĩ Phương Mỹ Chi đã tiếp tục hợp tác cùng nhóm sản xuất DTAP, đưa chất liệu văn hóa truyền thống đến gần hơn với khán giả qua album “Dân Chơi Dân Ca”. Từ những điệu xòe Thái, câu hát xẩm đến âm hưởng văn hóa miền Nam, mỗi ca khúc trong album mới mở ra một không gian mang sắc thái riêng. Những chất liệu tưởng chừng cách biệt về vùng miền, hình thức biểu đạt và không khí ấy không chỉ được kết nối bằng âm nhạc, mà còn cùng hiện diện trong một thế giới hình ảnh đầy màu sắc, nơi các nhân vật trong trang phục truyền thống hòa mình vào những chuyển động, dáng múa và chi tiết mang hơi thở đương đại.

Đằng sau bức tranh rực rỡ ấy là một bài toán không đơn giản: Làm sao để mỗi chất liệu văn hóa vẫn giữ được nét đặc trưng, trong khi tất cả cùng hòa vào một tổng thể thống nhất? Với Illustrator Đình Điệp, người đảm nhận phần minh họa cho album, hành trình tìm lời giải bắt đầu từ những bản demo âm nhạc, mở rộng qua các nguồn tham chiếu mỹ thuật và tiếp tục bằng nhiều lần thử nghiệm, điều chỉnh, thậm chí loại bỏ những ý tưởng từng rất tâm đắc.

Đến với Chuyện Hậu Trường số này, hãy cùng Advertising Vietnam và anh Đình Điệp bóc tách những quyết định sáng tạo phía sau artwork “Dân Chơi Dân Ca” - nơi việc đưa văn hóa truyền thống vào hình ảnh đương đại không chỉ nằm ở những gì được thêm vào, mà còn ở cách người họa sĩ quyết định điều gì cần giữ lại.

Ngay từ khi tiếp nhận brief từ Creative Director Ben Phạm, anh Đình Điệp đã cùng team định hướng xây dựng artwork “Dân Chơi Dân Ca” như hình ảnh một cộng đồng gồm nhiều dân tộc cùng sinh hoạt, nhảy múa quanh chiếc thuyền chở tinh túy văn hóa của Phương Mỹ Chi. Với ý tưởng này, theo anh Đình Điệp, điều cần ưu tiên nhất chính là sự thống nhất của toàn bộ bức tranh, đồng thời vẫn giữ được bản sắc riêng của từng dân tộc.

Để tìm hướng đi cho phần minh họa, anh Đình Điệp bắt đầu bằng việc lắng nghe các bản demo của album. Càng nghe, anh càng nhận thấy mỗi ca khúc lại mở ra một không gian âm nhạc riêng, từ giai điệu đến những nhạc cụ đặc trưng. Những khác biệt ấy đã thôi thúc anh tìm hiểu sâu hơn về chất liệu văn hóa gắn với từng vùng miền, đảm bảo mỗi yếu tố đưa vào artwork đều phải mang hồn cốt và bản sắc riêng. 

Khi bước vào công đoạn tạo hình, anh Đình Điệp chọn cách đưa các hình tượng dân gian lên mặt giấy từ chính sự quan sát tinh tế trong đời sống. Anh không cố gắng nhồi nhét mọi biểu tượng, mà chắt lọc những dấu ấn thị giác đủ sức khơi gợi ký ức và cảm xúc của người xem. 

Chẳng hạn, trong “Chọn Mặt Gửi Vàng”, điệu xòe của người Thái Đen hiện lên rõ nét qua chiếc áo màu đen, hàng nút bạc trải dọc thân và họa tiết mặt trời cách điệu nơi chân váy. Đến “Xây Xẩm”, chỉ cần dáng ngồi thong dong trên chiếc chiếu cói cùng cặp kính đen quen thuộc của người nghệ nhân, không khí diễn xướng xẩm dân gian đã có thể hiện lên trọn vẹn. Hay với “Có Nhau”, nét bình dị của đất rừng phương Nam lại đọng ở những điều vô cùng mộc mạc: chiếc áo bà ba, ly trà đá đường mát lạnh và tiếng lách cách của bộ vòng ximen trên cổ tay. Mỗi chi tiết xuất hiện không chỉ để làm đẹp bức tranh, mà như một chiếc chìa khóa nhỏ mở ra không gian văn hóa riêng cho từng ca khúc. 

Thế nhưng, hành trình đưa các mảnh ghép lên mặt giấy chưa bao giờ là việc tùy hứng. Đằng sau những chi tiết ấy là quá trình trao đổi kỹ lưỡng giữa anh Điệp và nhóm cố vấn văn hóa GoVietNameze để xác định ranh giới: yếu tố nào là cốt lõi cần giữ lại, và chi tiết nào có thể mở ra không gian biến tấu. Bởi khi văn hóa truyền thống bước vào một thế giới minh họa đương đại, không phải chi tiết nào cũng cần được tái hiện nguyên vẹn, nhưng những dấu ấn làm nên bản sắc của mỗi chất liệu vẫn phải được nâng niu. Chính sự phân định rõ ràng ấy đã giúp anh Điệp tự do thử nghiệm với hình khối và màu sắc, để các nét văn hóa riêng vừa giữ đúng cái gốc, vừa hòa hợp với tinh thần trẻ trung, phóng khoáng của “Dân Chơi Dân Ca”.

Trước Dân Chơi Dân Ca, anh Đình Điệp cũng từng đồng hành cùng Phương Mỹ Chi trong dự án Vũ Trụ Cò Bay. Việc liên tiếp được trải nghiệm trên hai album cùng khai thác dòng chảy văn hóa Việt giúp anh duy trì được sự liên kết chặt chẽ trong ngôn ngữ thị giác, đồng thời mở ra cơ hội tìm kiếm những cách thể hiện mới phù hợp với tinh thần lần này. Chia sẻ về điều này, anh Đình Điệp tiết lộ hai artwork có bố cục và chủ đề riêng, nhưng vẫn có sự tương đồng trong phong cách minh họa. Cụ thể, cả hai đều sử dụng các mảng màu gradient kết hợp lớp noise nhẹ để tạo bề mặt màu có độ xốp, đem lại sắc thái trẻ trung nhưng vẫn gợi cảm giác nhẹ nhàng, hoài niệm.

Dù vậy, sự kế thừa ấy không đồng nghĩa với việc lặp lại cách tiếp cận của dự án trước. Với Vũ Trụ Cò Bay, anh chủ yếu nghiên cứu từ vốn cổ Việt Nam. Đến Dân Chơi Dân Ca, tinh thần kết hợp truyền thống và hiện đại được đẩy rõ nét hơn, nên anh đã mở rộng phạm vi tìm hiểu sang mỹ thuật Việt Nam thời cận đại, đặc biệt là cách các họa sĩ đi trước diễn giải chất liệu dân gian bằng ngôn ngữ hội họa. 

Trong số những nguồn tham chiếu đã nghiên cứu, anh Đình Điệp dành nhiều sự quan tâm đến tranh của hoạ sĩ Nguyễn Tư Nghiêm. Bởi tại đây, các hình thể không được tái hiện theo dáng vẻ thông thường mà được cách điệu qua các mảng khối đan xen, giao thoa với nhau, nhất là các nhân vật trong tư thế nhảy múa. Quan trọng hơn là, hướng đi này cũng phù hợp với ý tưởng của Creative Director Ben Phạm về việc thể hiện mỗi ca khúc bằng những hình khối hình học đại diện cho từng chất liệu văn hóa. Do đó, anh Điệp cuối cùng đã lựa chọn cách tiếp cận của họa sĩ để phát triển ngôn ngữ hình ảnh cho album.

Khi triển khai artwork, anh Đình Điệp cũng phải cân nhắc giữa mức độ cách điệu và khả năng nhận diện của người xem. Dù muốn thử nghiệm một sự kết hợp táo bạo hơn, anh hiểu rằng tạo hình quá trừu tượng sẽ khiến người xem khó nhận ra nhân vật lẫn các đặc trưng văn hóa của từng ca khúc. Vì vậy, anh đã điều chỉnh hình khối mềm mại đi, làm rõ chi tiết trang phục, mái tóc và đưa tỷ lệ nhân vật về gần với hình thể thực tế. Cách xử lý này giúp artwork giữ được tinh thần tạo hình từ các mảng khối mà vẫn phù hợp với đối tượng khán giả trẻ của Phương Mỹ Chi. 

Ngoài ra, tinh thần hiện đại của album còn được thể hiện qua cách lồng ghép các yếu tố đương đại vào nét đẹp truyền thống. Đình Điệp cho biết anh và Ben Phạm ngay từ đầu đã hướng đến một thế giới vừa mang tinh thần Dân Ca, vừa có nét phóng khoáng của Dân Chơi. Quan sát cách người trẻ phối áo dài, áo yếm hay áo bà ba với kính mát và túi thời trang, đó cũng là lúc anh đã tìm thấy cảm hứng để đưa những yếu tố đương đại vào artwork. Thế là giữa các trang phục, nhạc cụ và hình ảnh sinh hoạt văn hóa Việt, người xem còn bắt gặp cả loa, màn hình, dây điện, quả cầu disco hay những bộ streetwear. Những chi tiết tưởng như thuộc về hai thế giới khác nhau lại cùng hiện diện, tạo nên một không gian vừa thân thuộc, vừa mang nhịp sống của người trẻ hôm nay.

Nhìn lại tổng thể, có thể thấy, anh Đình Điệp đã khéo léo giữ cho mỗi ca khúc một nét tính cách riêng mà không làm artwork bị vỡ nét. Anh dùng trang phục và nhạc cụ truyền thống để kể câu chuyện của từng bài hát, rồi cẩn trọng dùng ngôn ngữ hình khối để gắn kết tất cả vào cùng một không gian. Chính sự tiết chế ấy giúp các chất liệu văn hóa dù muôn màu muôn vẻ vẫn hiện diện đầy tự nhiên, không bị rời rạc.

Giai đoạn định hướng hình ảnh ban đầu, anh Đình Điệp từng nuôi ý tưởng đưa tinh thần hội họa hàn lâm vào album - nơi chất liệu sơn dầu sóng đôi cùng sơn mài Việt Nam. Trong hình dung lúc ấy, một "vũ trụ" gồm 60–70 nhân vật mang bảng màu trầm cạn xưa cũ sẽ đứng cạnh những bộ trang phục cách điệu đầy tương phản. Dù vậy, khi bắt tay vào thực tế, bài toán truyền thông lại bắt đầu đặt ra những rào cản khác. Việc chuyển thể một hệ thống hình ảnh đồ sộ như vậy sang định dạng chuyển động (animation) hay nội dung mạng xã hội là gần như không thể. Chưa kể, số lượng nhân vật quá lớn còn có thể làm loãng đi câu chuyện văn hóa của từng vùng miền. Chính vì thế, anh Điệp cuối cùng đã lựa chọn “quay xe”, thực hiện artwork với những thay đổi đáng kể so với bản phác thảo ban đầu, từ bố cục đến cách tạo hình nhân vật.

Với anh Điệp, đây cũng là một trải nghiệm làm nghề đáng nhớ. Anh nhận ra illustration trong một dự án thương mại không chỉ đơn thuần là nơi người thiết kế thể hiện cái tôi sáng tạo, mà còn phải là một "mắt xích" linh hoạt trong toàn bộ hệ thống truyền thông. Quyết định lùi lại một bước để từ bỏ hướng hội họa ban đầu vì thế không phải là sự thỏa hiệp, mà là cách anh điều chỉnh góc nhìn: vừa giữ trọn tinh thần cốt lõi của album, vừa giúp artwork hoàn thành tròn vai nhiệm vụ của nó.

Khi định hướng hình ảnh đã được xác lập, anh Đình Điệp tiếp tục rà soát từng chi tiết văn hóa để quyết định yếu tố nào cần điều chỉnh, yếu tố nào nên loại bỏ khỏi tổng thể.

Ở khía cạnh dễ nhận thấy nhất, những thay đổi được thể hiện qua trang phục của các nhân vật. Trong ca khúc "Thử Lòng Quân Tử", tạo hình ban đầu của anh sử dụng áo yếm và nón quai thao để gợi văn hóa Bắc Bộ. Tuy nhiên, qua quá trình trao đổi với nhóm cố vấn, anh nhận được góp ý rằng trang phục cần thể hiện rõ hơn chất liệu hát Xoan. Từ đó, anh điều chỉnh nhân vật nữ sang áo dài đỏ, khăn mỏ quạ, đồng thời thay đổi trang phục của nhân vật đánh trống sang áo dài tông đen. 

Không chỉ thế, anh Đình Điệp còn cân nhắc loại bỏ một số hình tượng trong quá trình hoàn thiện artwork. Ban đầu, anh từng đưa múa bóng rỗi, một hình thức diễn xướng dân gian phổ biến ở Nam Bộ, vào thiết kế để đại diện cho văn hóa khu vực này. Thế nhưng, khi đặt hình tượng này trong tổng thể album, anh nhận thấy múa bóng rỗi gắn với một thực hành văn hóa tâm linh riêng, không thuộc phạm vi nội dung mà dự án khai thác. Vì vậy, anh đã quyết định loại bỏ chi tiết này trong phiên bản cuối cùng để tránh dẫn đến những tranh cãi không cần thiết.

Chia sẻ thêm về việc tiếp cận các hình tượng, anh Điệp cho biết, những chi tiết mang tính biểu tượng luôn được ekip cân nhắc kỹ trước khi đưa vào artwork. Bởi việc lựa chọn chất liệu văn hóa cho artwork không chỉ dựa trên giá trị tạo hình hay khả năng đại diện cho một vùng miền, mà còn cần xét đến sự phù hợp với chủ đề album.

Nhìn lại toàn bộ hành trình xây dựng artwork cho “Dân Chơi Dân Ca” - từ những lần chủ động gạt bỏ ý tưởng phức tạp cho đến việc rút lại các chi tiết vượt ngoài phạm vi dự án - anh Đình Điệp cho rằng quyết định quan trọng nhất đã định hình nên diện mạo dự án chính là việc kiên trì giữ lại những cốt lõi truyền thống trước khi thêm thắt bất kỳ yếu tố hiện đại nào.

Theo anh, văn hóa Việt Nam vốn sở hữu bề dày lịch sử cùng nguồn chất liệu vô cùng phong phú. Chính vì kho tàng ấy quá sâu rộng, việc đưa các giá trị này vào một sản phẩm đương đại đòi hỏi người làm nghệ thuật phải nghiên cứu cẩn trọng và thật sự “sòng phẳng” với tri thức của bản thân. Bản thân anh khi thực hiện dự án cũng luôn cố gắng thể hiện đúng những gì mình thật sự hiểu và làm được trong khả năng, trước khi tìm đến những cách sáng tạo bay bổng hơn - dù biết kết quả có thể chưa hoàn hảo và còn những thiếu sót.

Sau cùng, anh Điệp tin rằng sự tự do trong sáng tạo chỉ thực sự có giá trị khi nhà thiết kế chịu đi từ gốc rễ. Một khi kiến thức văn hóa được đặt trên một nền tảng chuẩn xác, những nét chấm phá hiện đại mới có thể hiện diện tự nhiên mà không làm vỡ đi bản sắc vốn có.