Việc cảm thấy phấn khích trước tin Taylor Swift đính hôn đầu năm nay hơn cả tin vui từ người thân hay bạn bè có thể phản ánh một hiện tượng ngày càng phổ biến. Và chính bối cảnh đó đã góp phần lý giải vì sao “Parasocial” được Từ điển Cambridge chọn là Từ của năm 2025.
Theo giải thích từ Cambridge, sự trỗi dậy của truyền thông kỹ thuật số và các công nghệ AI đã khiến các mối quan hệ Parasocial nở rộ. Đây là khái niệm mô tả kiểu kết nối một chiều, nơi một cá nhân hình thành cảm giác gắn bó với người hoàn toàn xa lạ, từ giới nghệ sĩ, Influencer, nhân vật hư cấu cho đến cả chatbot AI.
Xu hướng này không chỉ thu hút sự chú ý của công chúng mà còn tạo ra mức độ quan tâm đặc biệt về mặt ngôn ngữ. “Hàng triệu người đang tham gia vào các mối quan hệ Parasocial, và nhiều người khác muốn hiểu vì sao chúng gia tăng nhanh chóng,” Colin McIntosh, biên tập viên Từ điển Cambridge, cho biết. Ông đồng thời chia sẻ rằng lượt tra cứu từ “Parasocial” trên trang web Cambridge đã tăng vọt trong năm qua.
Case study từ Taylor Swift đến IShowSpeed
Làn sóng quan tâm đến “Parasocial” bắt đầu tăng mạnh từ tháng 6 năm nay, khi streamer IShowSpeed (tên thật là Darren Watkins Jr.) gây chú ý vì chặn một người hâm mộ liên tục đăng tải những bài viết đầy cảm xúc và tự nhận là “Fan Parasocial số 1”. Sự việc nhanh chóng tạo nên cuộc tranh luận về mức độ gắn bó một chiều giữa người nổi tiếng và công chúng trong thời đại số.
Diễn biến này nối tiếp phản ứng sôi nổi của cộng đồng người hâm mộ Taylor Swift khi thông tin nữ ca sĩ đính hôn với cầu thủ Travis Kelce lan truyền qua một bài đăng trên Instagram. Không ít ý kiến xem đây là minh chứng rõ rệt cho kiểu kết nối Parasocial - nơi công chúng cảm nhận sự thân thiết sâu sắc dù chưa từng có tương tác cá nhân thực sự.
Song song đó, việc ngày càng nhiều người xem chatbot AI như bạn tâm sự, người đồng hành cảm xúc hay thậm chí là hình thức kết nối lãng mạn đã khiến chủ đề này trở thành tâm điểm tranh luận trong mùa hè năm nay. Trước sự phổ biến của mô hình AI Companion, Từ điển Cambridge đã mở rộng định nghĩa “Parasocial” để bao gồm cả những mối quan hệ một chiều với trí tuệ nhân tạo.
Ở góc độ học thuật, các chuyên gia cho rằng hiện tượng này không hề mới, nhưng việc khái niệm “Parasocial” bất ngờ lan truyền nổi bật trên truyền thông là điều đáng chú ý. Nhà tâm lý học Veronica Lamarche, Giảng viên cao cấp tại Đại học Essex, nhận định đây là thời điểm thú vị khi một thuật ngữ vốn quen thuộc trong giới nghiên cứu lại thu hút sự chú ý rộng rãi từ công chúng.
Thực tế, khái niệm này xuất hiện từ thập niên 1950 do hai nhà xã hội học Donald Horton và Richard Wohl đề xuất nhằm mô tả sự gắn bó mà khán giả TV dành cho các nhân vật truyền hình. Song Cambridge cho rằng nguồn gốc của dạng kết nối này đã được xuất hiện sớm hơn nhiều, với ví dụ điển hình là tình cảm nồng nhiệt mà độc giả từng dành cho nhà thơ kiêm nhà châm biếm người Anh Lord Byron - một trong những hình mẫu người nổi tiếng hiện đại đầu tiên.
Đâu là ranh giới giữa sự hâm mộ và một mối quan hệ Parasocial?
Câu hỏi này được đặt ra ngày càng nhiều khi mức độ gắn bó của công chúng với người nổi tiếng trở nên sâu sắc hơn. Theo chuyên gia tâm lý Veronica Lamarche, những trường hợp như Taylor Swift hay Lily Allen - ca sĩ vừa ra mắt album kể chi tiết về cuộc ly hôn với diễn viên David Harbour vào tháng 10 - cho thấy ranh giới giữa sự quan tâm đơn thuần và một mối quan hệ Parasocial có thể được xác định rõ ràng.
Khác với sự tò mò thường thấy về đời sống người nổi tiếng, một mối quan hệ Parasocial khiến một cá nhân cảm nhận mình thuộc về thế giới của nhân vật đó. Lamarche lý giải rằng cảm xúc trong những mối quan hệ này tương tự phản ứng dành cho người thân, bao gồm cảm xúc vui mừng khi họ đính hôn, hay thất vọng khi họ trải qua biến cố dù thực tế chưa từng gặp gỡ.
Dù thường bị nhìn nhận qua bằng góc nhìn tiêu cực, Parasocial không hoàn toàn mang nghĩa xấu. Theo Lamarche, những kết nối một chiều này có thể đóng vai trò bổ trợ cho đời sống xã hội, đặc biệt trong những giai đoạn con người thiếu vắng sự hỗ trợ từ bạn bè hoặc gia đình. Chúng có thể trở thành điểm tựa cảm xúc tạm thời, giúp giảm bớt cảm giác cô đơn.
Tuy vậy, Lamarche nhấn mạnh rằng giá trị của Parasocial chỉ dừng lại ở mức bổ sung. Những kết nối này không thể và không nên thay thế cho các mối quan hệ thân thiết ngoài đời thực, vốn là nền tảng cốt lõi cho sự ổn định cảm xúc, sức khỏe tinh thần và sự gắn kết xã hội.
Những từ xếp sau “Parasocial”
Sau “Parasocial”, danh sách đề cử Từ của năm do Cambridge công bố vào ngày 18/11 ghi nhận thêm hai thuật ngữ đáng chú ý. Đầu tiên là “Pseudonymization”, từ dùng để mô tả quá trình mã hóa dữ liệu bằng cách chuyển đổi thông tin nhận diện cá nhân như tên hoặc địa chỉ thành các chuỗi ký hiệu nhằm tăng mức độ bảo mật. Bên cạnh đó là “Memeify”, thuật ngữ chỉ hành động biến một sự kiện, nhân vật hoặc hình ảnh thành chất liệu tạo nên các trò đùa lan truyền trên internet.
Xu hướng ngôn ngữ mới trong năm không chỉ xuất hiện ở Cambridge. Đầu năm nay, dictionary.com đã chọn “67” làm Từ của năm. Cụm này thường được hiểu là “tạm ổn” hoặc “không quá nổi bật”, đôi khi lại không mang ý nghĩa rõ ràng. Tuy vậy, mức độ phổ biến của nó trong nhóm học sinh đã tạo nên những phản ứng trái chiều, khiến phụ huynh và giáo viên không khỏi lo ngại về cách thế hệ trẻ sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp hằng ngày.
Bên cạnh đó, Cambridge cũng bổ sung các từ mới vào từ điển, phản ánh đời sống văn hóa mạng và xã hội hiện đại, bao gồm “skibidi”, “delulu” và “tradwife”.
Như Quỳnh
Subscribe Newsletter của Advertising Vietnam để theo dõi nhiều tin tức hấp dẫn về ngành quảng cáo.
