Gian lận quảng cáo AI lây nhiễm vào 25 triệu thiết bị trên toàn cầu: Lời cảnh tỉnh muộn màng cho ngành quảng cáo

Google và Integral Ad Science (IAS) vừa phát hiện và vô hiệu hóa một mạng lưới gian lận quảng cáo quy mô lớn sử dụng trí tuệ nhân tạo, lây nhiễm hơn 25 triệu thiết bị Android trên toàn cầu.

Đường dây gian lận mang tên Genisys đã tạo ra hàng trăm website giả bằng AI nhằm thao túng hệ sinh thái quảng cáo lập trình và rút tiền từ ngân sách của các thương hiệu.

Đường dây gian lận quảng cáo được tổ chức bài bản

Theo IAS, Genisys không đơn thuần là một mạng bot thông thường mà là một hệ sinh thái gian lận được tổ chức bài bản. Mạng lưới này xây dựng gần 500 website sản xuất giả mạo được tạo bằng AI, chủ yếu dưới dạng blog và trang tin tức. Những trang này không hướng tới độc giả thật mà chỉ tồn tại để tiếp nhận và hợp thức hóa lưu lượng truy cập giả, qua đó tạo ra các lượt hiển thị quảng cáo không hợp lệ.

Ông Hadi Shiravi, quản lý cấp cao phụ trách tình báo mối đe dọa kỹ thuật tại IAS, cho biết hệ thống được thiết kế để mô phỏng nguồn cung quảng cáo hợp pháp ở quy mô lớn. Từ môi trường xuất bản giả đến các chiến thuật gán sai nguồn lưu lượng truy cập, toàn bộ hoạt động nhằm khiến các nền tảng quảng cáo tin rằng đây là traffic thật.

Một điểm đáng chú ý của Genisys là việc sử dụng AI tạo sinh để sản xuất hàng loạt tên miền và nội dung website từ đầu. Các trang web này sau đó kết hợp với kỹ thuật giả mạo ID gói ứng dụng, khiến lưu lượng bot được ngụy trang thành quảng cáo xuất phát từ các ứng dụng phổ biến và hợp pháp.

Chiến dịch này lần đầu được phát hiện vào tháng 9/2025 và ban đầu nhắm đến thị trường Bắc Mỹ thông qua 115 ứng dụng Android có vẻ ngoài vô hại như công cụ tiện ích, trình đọc PDF hoặc game đơn thuần. Tuy nhiên, các ứng dụng này chạy quy trình độc hại ở chế độ nền mà người dùng không hề hay biết, sử dụng tài nguyên thiết bị và mạng để tạo lưu lượng truy cập quảng cáo giả.

Google và IAS phát hiện gian lận bằng phân tích hành vi người dùng

Một số ứng dụng trong mạng lưới có số lượt cài đặt rất lớn. Riêng tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương (APAC) đã lên tới 5 triệu lượt tải về. IAS cho biết khoảng 33% hoạt động của Genisys diễn ra tại khu vực này, bao gồm các thị trường như Ấn Độ, Philippines, Indonesia, Hàn Quốc, Malaysia, Nhật Bản, Thái Lan, Australia, Việt Nam và Singapore.

Quá trình phát hiện gian lận bắt đầu khi hệ thống nội bộ của Google ghi nhận nhiều dấu hiệu bất thường trong dữ liệu người dùng như user agent, địa chỉ IP và mức độ tương tác. Các chuyên gia phân tích hành vi nhận thấy những mô hình truy cập có tốc độ, tần suất lặp lại và sự khác biệt giữa các mạng quảng cáo không phù hợp với hành vi người dùng thực.

Theo IAS, trong môi trường quảng cáo có sự tham gia ngày càng lớn của AI, những yếu tố như tên miền, ID ứng dụng hay số lượt cài đặt có thể bị làm giả hoặc phóng đại. Tuy nhiên, tín hiệu hành vi của người dùng thật vẫn là yếu tố khó bị mô phỏng.

Phòng thí nghiệm IAS Threat Lab cũng phát hiện nhiều tài khoản nhà phát triển từng vi phạm nhiều lần. Trong đó, một tài khoản đã phát hành tới 13 ứng dụng chứa hành vi lạm dụng. Ngay cả khi ứng dụng bị gỡ bỏ, các phiên bản tương tự vẫn nhanh chóng xuất hiện từ cùng hồ sơ nhà phát triển, cho thấy khả năng tái tạo và phục hồi cao của mạng lưới gian lận.

Sau khi chiến dịch bị triệt phá, số lượng yêu cầu đấu giá quảng cáo liên quan đến Genisys đã giảm hơn 95%. Google cũng kích hoạt hệ thống bảo vệ Google Play Protect để tự động vô hiệu hóa các ứng dụng liên quan, bao gồm cả những phiên bản được cài đặt ngoài cửa hàng.

Đại diện Google cho biết động thái này nằm trong nỗ lực liên tục nhằm bảo vệ người dùng và doanh nghiệp khỏi các hành vi lạm dụng trong hệ sinh thái quảng cáo số. Đồng thời, công ty nhấn mạnh sự hợp tác với IAS và các đối tác trong ngành đóng vai trò quan trọng khi các hình thức gian lận ngày càng tinh vi.

Đối với các thương hiệu và agency, IAS khuyến nghị cần siết chặt kiểm soát chuỗi cung quảng cáo, đồng thời triển khai song song các biện pháp phát hiện lưu lượng không hợp lệ trước và sau quá trình đấu giá. Công ty cũng kêu gọi tăng cường phối hợp giữa các nền tảng, minh bạch hóa báo cáo traffic gian lận và thiết lập quy trình gỡ bỏ nhanh khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Niềm tin trở thành đơn vị tiền tệ mới của quảng cáo số

Sau vụ việc, nhiều thương hiệu bắt đầu xem xét lại cách đo lường hiệu quả truyền thông, trong bối cảnh mức độ tin cậy của dữ liệu và nguồn cung quảng cáo ngày càng trở thành yếu tố then chốt.

Bà Lynette Poh, Head of Brand Engagement and Loyalty của Singtel, cho biết doanh nghiệp này từ lâu đã đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn khi làm việc với các đối tác và agency. Theo bà, Singtel không còn đặt trọng tâm vào những chỉ số ở giai đoạn đầu của phễu marketing như lượt hiển thị hay lượt nhấp, những con số dễ bị tác động bởi bot hoặc lưu lượng truy cập không hợp lệ. Thay vào đó, thương hiệu ưu tiên các phương pháp đo lường tập trung vào mức độ tương tác thực, đồng thời đánh giá cách chi tiêu quảng cáo thúc đẩy những hành vi cụ thể của người dùng trên các nền tảng của doanh nghiệp.

Bà Poh cho rằng một lượt click chuột chỉ có ý nghĩa khi đến từ người dùng thật. Vì vậy, mục tiêu của Singtel không chỉ là tối ưu hiệu quả chi tiêu marketing mà còn đảm bảo sự minh bạch và trách nhiệm trong việc sử dụng ngân sách quảng cáo.

Trong chiến lược truyền thông hiện tại, Singtel ưu tiên hợp tác với các hệ sinh thái nội dung chất lượng cao và đã được kiểm chứng. Thay vì mở rộng quy mô tiếp cận bằng mọi giá, thương hiệu tập trung vào nhóm khán giả nhỏ hơn nhưng đáng tin cậy, nhằm hạn chế rủi ro từ lưu lượng truy cập giả. Cách tiếp cận này được bà Poh gọi là “ưu tiên chất lượng môi trường quảng cáo”.

Bà Lynn M Chong, phụ trách marketing tại Samsung Electronics Singapore, cho rằng sự xuất hiện của nguồn cung quảng cáo tổng hợp cùng các hình thức gian lận dựa trên AI cho thấy tốc độ mà các đối tượng xấu có thể tận dụng công nghệ mới.

Theo bà, các nhà tiếp thị cần nhìn nhận việc quản trị hoạt động truyền thông và xác minh quảng cáo với mức độ nghiêm túc tương tự như cách doanh nghiệp bảo vệ hệ thống an ninh mạng. Vì vậy, Samsung tăng cường sử dụng các cơ chế xác minh độc lập, áp dụng các tiêu chuẩn an toàn thương hiệu và triển khai những công cụ chuyên biệt để phát hiện gian lận quảng cáo.

Bên cạnh việc theo dõi số lượt hiển thị, doanh nghiệp cũng tập trung vào các tín hiệu phản ánh tương tác thực của người dùng, chẳng hạn như mức độ cân nhắc mua hàng, lượt ghé thăm cửa hàng hoặc các hành động chuyển đổi. Những chỉ số này được xem là cơ sở quan trọng để đánh giá hiệu quả thực sự của hoạt động quảng cáo.

Ngành quảng cáo phản ứng ra sao trước làn sóng gian lận quảng cáo do AI?

1. Ngân sách quảng cáo có dịch chuyển sang các nền tảng đóng?

Những báo cáo về gian lận quảng cáo sử dụng AI khiến nhiều nhà tiếp thị thận trọng hơn khi phân bổ ngân sách truyền thông. Tuy nhiên, không phải ai cũng cho rằng ngân sách quảng cáo sẽ có sự thay đổi lớn trong phân bổ marketing.

Ông Cyril Prasanna Kumar, phụ trách Marketing kỹ thuật số khu vực ASEAN tại Reckitt, nhận định ngân sách quảng cáo có thể tạm thời dịch chuyển sang những nền tảng có mức độ kiểm soát cao hơn. Dù vậy, theo ông, hệ sinh thái web mở vẫn giữ vai trò quan trọng nhờ khả năng tiếp cận đa dạng nguồn nội dung và đối tượng người dùng.

Trong khi đó, bà Jayss Rajoo, Giám đốc Marketing và Đổi mới Sản phẩm tại Pizza Hut, cho rằng câu hỏi quan trọng hơn không nằm ở việc ngân sách sẽ chuyển sang nền tảng nào. Theo bà, vấn đề cốt lõi là chất lượng của nguồn cung quảng cáo, mức độ minh bạch của chuỗi cung ứng và sự phù hợp với mục tiêu kinh doanh của thương hiệu.

Bà Rajoo cho rằng các nền tảng "đóng" có lợi thế về khả năng kiểm soát môi trường quảng cáo, nhưng cũng tồn tại những hạn chế nhất định liên quan đến tính minh bạch và đo lường. Trong khi đó, web mở vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng độ phủ và hỗ trợ quá trình khám phá thương hiệu.

Theo bà, điều quan trọng là người làm tiếp thị cần chủ động xác định nguồn tạo ra quy mô tiếp cận, chẳng hạn thông qua các điểm bán được tuyển chọn, hợp tác trực tiếp với những nhà xuất bản đáng tin cậy hoặc tối ưu hóa đường dẫn nguồn cung trong hoạt động quảng cáo lập trình.

Bà nhấn mạnh rằng mục tiêu không đơn thuần là chuyển ngân sách sang các nền tảng được kiểm soát chặt chẽ hơn, mà là đảm bảo quy mô tiếp cận đến từ những môi trường mà thương hiệu có thể hiểu rõ và tin tưởng, thay vì từ những nguồn cung quảng cáo thiếu minh bạch, dù bề ngoài có vẻ mang lại hiệu quả trong ngắn hạn.

2. Hiểu rõ phễu marketing để nhận diện dấu hiệu bất thường

Theo ông Delbert Ty, Giám đốc Marketing theo mô hình Tư vấn và Cố vấn của Quno AI, một trong những cách hiệu quả để hạn chế rủi ro gian lận quảng cáo là hiểu rõ cấu trúc phễu marketing của doanh nghiệp và cách các chỉ số liên kết với nhau.

Ông cho rằng nhà tiếp thị nên bắt đầu từ mục tiêu cuối cùng của chiến dịch, chẳng hạn như chuyển đổi hoặc mua hàng, sau đó phân tích ngược lại các chỉ số ở các giai đoạn trước của phễu. Những dữ liệu như chi phí cho mỗi nghìn lượt hiển thị (CPM), tỷ lệ nhấp (CTR) hay tỷ lệ thoát trang cần được đặt trong mối liên hệ với kết quả cuối cùng.

Nếu các chỉ số này xuất hiện những mức tăng hoặc giảm bất thường so với bối cảnh chiến dịch, đó có thể là tín hiệu cho thấy dữ liệu cần được kiểm tra kỹ hơn. Theo ông Ty, việc hiểu rõ cách vận hành của phễu marketing sẽ giúp marketer sớm phát hiện những dấu hiệu không hợp lý trong hiệu quả truyền thông.

3. Ngành công nghiệp cần đồng bộ hóa trong kỷ nguyên AI

Trong bối cảnh các hình thức gian lận quảng cáo ứng dụng AI ngày càng gia tăng, nhiều chuyên gia cho rằng ngành quảng cáo cần tăng cường hợp tác giữa các nền tảng, nhà cung cấp công nghệ và thương hiệu để bảo vệ tính minh bạch của hệ sinh thái truyền thông.

"Khi năng lực của AI tiếp tục mở rộng, các marketer ngày càng quan tâm hơn đến việc bảo vệ tính toàn vẹn của quảng cáo số” - Bà Chong chia sẻ. Theo bà, điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên trong hệ sinh thái nhằm đảm bảo tính minh bạch, trách nhiệm và xây dựng một môi trường ứng dụng AI đáng tin cậy.

Ông Kumar cũng nhận định thách thức lớn của truyền thông trong kỷ nguyên AI nằm ở việc nhiều chỉ số cơ bản không còn phản ánh chính xác chất lượng tương tác. Vì vậy, doanh nghiệp đang chú ý nhiều hơn đến các tín hiệu thể hiện hành vi thực của người dùng, như thời gian ở lại trang, chuyển đổi thực tế, tần suất quay lại hoặc dữ liệu người dùng do doanh nghiệp trực tiếp thu thập.

Theo ông Kumar, mối lo ngại về lưu lượng truy cập rác do AI tạo ra đã âm thầm tồn tại trong một thời gian dài và các vụ việc gần đây chỉ khiến vấn đề trở nên rõ ràng hơn. Ông cho rằng ngành quảng cáo chưa rơi vào trạng thái hoảng loạn, nhưng mức độ nhận thức về rủi ro đã tăng lên đáng kể.

Đồng tình với quan điểm gian lận quảng cáo do AI đang dần được chú ý nhiều hơn, bà Rajoo khẳng định điều đang diễn ra trong nhiều doanh nghiệp không phải là sự lo ngại thái quá, mà là quá trình nâng cao nhận thức nội bộ. Các đội ngũ marketing được yêu cầu hiểu rõ nguồn gốc của nguồn cung quảng cáo, cách thức xác minh hoạt động truyền thông và đánh giá các chỉ số media một cách thận trọng hơn.

Bà Rajoo cũng cho biết Pizza Hut đang cân nhắc kỹ hơn cách ứng dụng AI trong hoạt động mua quảng cáo truyền thông. Theo bà, tự động hóa có thể giúp nâng cao hiệu quả, nhưng vẫn cần có sự giám sát của con người cùng những cơ chế kiểm soát phù hợp, đặc biệt khi ngày càng nhiều quyết định truyền thông được đưa ra bởi thuật toán.

Kết luận

Trong dài hạn, xu hướng này có thể thúc đẩy ngành quảng cáo dịch chuyển khỏi những chỉ số bề mặt sang các tín hiệu phản ánh hành vi thực của người dùng. Đồng thời, nhu cầu về nguồn cung quảng cáo đáng tin cậy và các hệ thống xác minh độc lập cũng sẽ trở nên quan trọng hơn, khi niềm tin ngày càng trở thành yếu tố cốt lõi của hệ sinh thái quảng cáo số.

Ngọc Hạnh

Subscribe Newsletter củaAdvertising Vietnam để theo dõi nhiều tin tức hấp dẫn về ngành quảng cáo.