.png)
Không còn là nhân viên mới nhưng cũng chưa thực sự tham gia vào các cuộc họp hoạch định chiến lược, nhóm nhân sự ở giai đoạn giữa sự nghiệp (mid-career) đang rơi vào trạng thái “lưng chừng” trong tổ chức. Họ đã nắm vững chuyên môn và sẵn sàng cho bước tiến tiếp theo, song lộ trình thăng tiến ngày càng chậm lại khi doanh nghiệp tinh gọn bộ máy và thu hẹp các tầng quản lý trung gian. Và khi trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng tự động hóa nhiều tác vụ, việc khẳng định giá trị và tạo dấu ấn cá nhân trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Chuẩn bị tâm lý thích ứng để không bị bỏ lại phía sau
Thách thức hiện nay không dừng lại ở việc học cách sử dụng AI, mà còn nằm ở khả năng chứng minh năng lực đó trước lãnh đạo và các bên liên quan theo cách tạo ra lợi thế thực sự cho lộ trình thăng tiến.
Khảo sát mới đây của Vogue Business với hơn 300 chuyên gia trong lĩnh vực thời trang, làm đẹp và bán lẻ cho thấy 88% tin rằng họ sẽ được kỳ vọng phải hiểu và ứng dụng AI trong vai trò của mình trong thời gian tới. Tuy vậy, chỉ 32% cho biết doanh nghiệp hiện có các chương trình đào tạo hoặc nâng cao kỹ năng liên quan đến AI. Tỷ lệ tổ chức dành ngân sách cho việc thử nghiệm các công cụ AI cũng chỉ đạt 27%.
Khoảng cách giữa kỳ vọng và nguồn lực hỗ trợ đang đặt phần lớn trách nhiệm thích nghi lên vai người lao động. Có 46% người tham gia khảo sát cho rằng việc học hỏi về AI thuộc về trách nhiệm cá nhân, trong khi 31% nhận định đây là vai trò của nhà tuyển dụng.
Một người tham gia khảo sát trong độ tuổi 35 - 44 cho biết: “Công nghệ phát triển là điều không thể tránh khỏi. Ban đầu, tâm lý chung có thể là lo ngại, nhưng AI thực chất là một công cụ hỗ trợ, giúp gia tăng năng suất. Quan điểm của tôi hiện ở mức trung lập hơn là tích cực, bởi rất khó dự đoán AI sẽ phát triển đến đâu. Điều duy nhất có thể làm là tiếp tục thích nghi và phát triển cùng nó.”
Khảo sát cũng cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các thế hệ trong cách tiếp cận AI. Khi được hỏi về những bước đi nhằm bảo vệ sự nghiệp trước tác động của công nghệ, phần lớn người dưới 25 tuổi diễn giải vấn đề theo hướng phòng vệ hoặc thể hiện thái độ phản đối. Trong khi đó, nhóm nhân sự từ 25 đến 45 tuổi tập trung vào chiến lược nâng cao và đa dạng hóa kỹ năng để gia tăng năng lực cạnh tranh.
Ở giai đoạn giữa sự nghiệp, vốn được xem là thời điểm tái định vị bản thân, nhiều nhân sự bắt đầu nhìn lại vai trò của công việc trong cuộc sống và đánh giá mức độ phù hợp của con đường hiện tại với mục tiêu dài hạn. Theo bà Karen Harvey, nhà tuyển dụng và nhà sáng lập Karen Harvey Consulting, trong bối cảnh biến động hiện nay, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành tốt nhiệm vụ chuyên môn mà còn là khả năng xác định và khẳng định giá trị khác biệt của bản thân, nhằm tạo lợi thế trong một hệ sinh thái đang thay đổi nhanh chóng.
Nắm vững kỹ năng sử dụng AI
Theo các chuyên gia, nền tảng đầu tiên để phát triển lâu dài trong bất kỳ tổ chức nào vẫn là khả năng thấu hiểu mục tiêu kinh doanh. Bà Grace McCarrick, chuyên gia về văn hóa nơi làm việc và huấn luyện kỹ năng mềm, nhận định rằng khi chưa giữ vai trò ra quyết định ở cấp cao, cơ hội tạo ảnh hưởng thường khá hạn chế. Lúc này, lợi thế cạnh tranh nằm ở việc nắm bắt định hướng phát triển của doanh nghiệp, hiểu các xu hướng đang định hình ngành và xác định cách cá nhân cũng như đội nhóm có thể đóng góp giá trị phù hợp với chiến lược chung.
Điều này đòi hỏi sự quan sát sát sao các tín hiệu từ ban lãnh đạo, bao gồm việc doanh nghiệp đang ưu tiên phân bổ nguồn lực vào đâu, những nội dung được nhấn mạnh trong các cuộc họp toàn công ty, đến các thay đổi về ngân sách, nhân sự hay chỉ số hiệu suất. Ngay cả khi chưa có chương trình đào tạo chính thức, những tín hiệu này vẫn phản ánh vai trò ngày càng lớn của trí tuệ nhân tạo (AI) trong chiến lược dài hạn. Dù tốc độ và mức độ ứng dụng AI khác nhau giữa các tổ chức, nhiều chuyên gia cho rằng việc xây dựng nền tảng hiểu biết cơ bản về AI là bước chuẩn bị cần thiết cho sự phát triển nghề nghiệp trong tương lai.
Giới chuyên môn cho rằng cần phân biệt giữa năng lực sử dụng AI một cách thành thạo và kỹ năng kỹ thuật chuyên sâu. Ông Anu Madgavkar, Đối tác tại Viện Toàn cầu McKinsey, nhận định khả năng làm chủ AI trước hết nằm ở việc “huấn luyện” công cụ. Điều này bao gồm việc đặt câu hỏi chính xác cho các nền tảng như ChatGPT, Copilot hoặc hệ thống nội bộ, đồng thời liên tục tinh chỉnh câu lệnh để cải thiện chất lượng đầu ra. Bên cạnh đó, năng lực này còn gắn liền với tư duy phản biện, tức khả năng đánh giá, kiểm chứng và điều chỉnh kết quả do AI tạo ra, thay vì tiếp nhận một cách thụ động.
Trong điều kiện lý tưởng, doanh nghiệp giữ vai trò chủ động trong việc nâng cao năng lực AI cho đội ngũ nhân sự. Tuy nhiên, khi chưa có chương trình đào tạo chính thức, các chuyên gia khuyến nghị người lao động nên bắt đầu từ thực hành thực tế. AI cần được áp dụng trực tiếp vào các bài toán kinh doanh cụ thể thay vì chỉ dừng ở lý thuyết.
Theo ông Madgavkar, chính quá trình thử nghiệm, điều chỉnh và lặp lại trong bối cảnh công việc thực tiễn mới là yếu tố giúp hình thành mức độ thông thạo thực sự. Bà McCarrick cũng ghi nhận xu hướng nhiều lãnh đạo sáng tạo chủ động xây dựng cho mình một “chế độ nội dung” có chọn lọc, thông qua các bản tin và podcast chuyên sâu về AI, nhằm duy trì việc cập nhật kiến thức một cách liên tục và có hệ thống trước tốc độ thay đổi nhanh chóng của công nghệ.
Khẳng định giá trị cá nhân
Việc sử dụng thành thạo các công cụ AI mới chỉ giải quyết một phần yêu cầu đặt ra. Với nhóm nhân sự cấp trung, thách thức lớn hơn nằm ở khả năng bảo đảm những đóng góp của mình được ghi nhận theo cách có ý nghĩa đối với lộ trình thăng tiến. Theo bà McCarrick, không ít quản lý cấp trung dành phần lớn sự tập trung cho đội ngũ bên dưới nhưng thiếu sự chủ động trong việc quản lý mối quan hệ với cấp trên, cũng như làm rõ giá trị mà bản thân và đội nhóm đang tạo ra cho tổ chức.
Khi được hỏi về những kỹ năng quan trọng trong bối cảnh AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi, người tham gia khảo sát xếp tư duy phản biện, năng lực giám sát và kỹ năng giao tiếp liên cá nhân vào nhóm ưu tiên hàng đầu. Đáng chú ý, nhóm chuyên gia trong độ tuổi 35 - 44 lại có xu hướng đặt trọng tâm vào việc hiểu và sử dụng công cụ AI hơn là duy trì và phát triển kỹ năng mềm. Diễn biến này cho thấy một điểm mù tiềm ẩn ở giai đoạn sự nghiệp mà năng lực lãnh đạo và khả năng kết nối con người thường đóng vai trò quyết định.
Các chuyên gia cảnh báo sự mất cân bằng giữa kỹ năng công nghệ và tư duy chiến lược có thể tạo ra rủi ro, đặc biệt trong các tổ chức quy mô lớn. Theo bà Grace Abbott, chuyên gia tư vấn kỹ năng mềm và nhà sáng lập nền tảng How to Go Freelance, khi chỉ tập trung vào nhiệm vụ cụ thể mà thiếu góc nhìn tổng thể về mục tiêu chung, vai trò cá nhân có thể bị thu hẹp hoặc trở nên dễ thay thế. Ngược lại, việc hiểu rõ bức tranh lớn của tổ chức giúp mở rộng phạm vi ảnh hưởng và định vị bản thân như một nhân sự có tư duy hệ thống, thay vì chỉ đảm nhiệm chức năng thực thi.
Trong bối cảnh đó, giao tiếp tiếp tục được xem là năng lực cốt lõi. Bà Karen Harvey nhận định rằng dù AI có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu và tối ưu quy trình, công nghệ vẫn khó thay thế khả năng kể chuyện và truyền tải ý tưởng của con người. Năng lực diễn đạt rõ ràng, thuyết phục, kể cả trong môi trường nội bộ, là yếu tố then chốt để các sáng kiến mới được thấu hiểu, chấp nhận và triển khai hiệu quả tại các doanh nghiệp hàng đầu.
Như Quỳnh (Theo Vogue Business)
